Përkthyer në turqisht
Kemahli Feyzullah Efendiu

Përkthyer në shqip
Abdullah Sipahi

Hakîkat Kitâbevi
Darüşşefeka Cad. 57 P.K.: 35 34262
Tel: 90.212.523 4556 – 532 5843 Fax: 90.212.525 5979
http://www.hakikatkitabevi.com
e-mail: bilgi@hakikatkitabevi.com
Fatih-ISTANBUL/TURKEY
2000

Zoti Madhështor ësht i përdhimbshëm për të gjith njerëz në botë. Gjera, për të cilat kanë nevejë i krijon dhe çdo njenit i dërgon. Ai tregon rrugën që çon në lumturin e pafundshme. Ata që duke u-mashtruar nga shokët e këqij, ata që i u besojnë librave të damshme, radiove të huaja, ata të shashtisurë nga rruga e drejtë, i çon në rrugën e drejtë, po të duan ata vet. Po të dëshirojne ata vet. Zoti Madhështor i shpëton njerzit nga katastrofa për jetë. Këte dhuratë nuk i u fal vetëm t'egursuarve dhe njerzve tiranik. Ditën o âhiretit ata besimtarë që e kan merituar xhehennemin, lutjet e tyre do t'i pranoji dhe do t'i fali dhe do t'i fusi në xhennet. Vetëm Ai ështe që i ka krijuar të gjitha krijesat, të cilat i mban të gjalla dhe i ruan ato nga fatkeqsija dhe terori. Pra, duke u-strehuar nën emrin e lart të një All-llahut d.m.th.duke shpresuar ndihmën e Tij, fillojmë që t'a shkruajmë kët libër.

Le të jet hamd (shyqyr) Zotit Madhështor. Le të jet salat dhe selam Pejgamberit të Tij të dashur Muhammad alejhisselamit. Qofshin lutjet t'ona për Ehlibejtin të paster të Pejgamberit të lart, si dhe për çdo njenin nga shokët e tij t'Es'habi qiramit.

Me mija libra janë shkruar që i kan njoftuar besimin, urdhratë dhe ndalesat të fes Islame. Shumë nga ata janë përkthyer dhe shpërndar në çdo vend. Me gjith atë njerëz me mendime të prishura i kan sulmuar gjykimet të ndriçuarë e të dobishëm t'Islamit. Janë munduar që t'i njollojnë, t'i ndryshojnë ato dhe janë munduar që t'i mashtrojnë Muslimanët.

Jemi mirënjohtës dijetarve t'Islamit që sot në çdo vend të botës mundohen që t'a përhapin e t'a zgjerojnë fen Islame. Edhe sot ka aty këtu njerëz që nuk i kan lexuar ose nuk i kan kuptuar veprat e dijetarve t'Ehli synnetit. Këta njerëz nxjerin kuptime të gabuar nga Kur'ani qerimi si dhe nga Hadisët të Pejgamberit dhe shkruajnë në mënyre të papërshtatshme. Me gjith atë orvatjet e tyre jane duke u-shkrirë përpara imanit te shëndoshtë të Muslimanve.

Muslimani ësht ai, i cili thot se është musliman dhe i cili shifet duke falur namaz së bashku me xhemaatin. Pastaj, në se në një fjalën e tij, në një shkrim ose në një lëvizje të tij konstatohet diçka që nuk përputhet me dituritë e imanit qe e kan njoftuar dijetarët e Ehli synnetit, atëhere ky gabimi i tij ësht qyfr dhe shastisja nga rruga e drejtë dhe ky njeri lypset të korrigjohet. Thuhet se njeri i këtill duhet që t'i lutet Zotit Madhështor për faljen e gabimit që e ka bër. Në se ky musliman, duke u-përgjegjur me at mendimin e tij të prishur dhe në se nuk pendohet, kuptohet se ësht larguar nga rruga e drejtë. Ky njeri edhe se nuk pendohet, kuptohet se ësht larguar nga rruga e drejtë. Ky njeri edhe të fal namaz, edhe të shkoj në haxhilluk edhe t'i baji të gjitha ibadetët (lutjet), edhe në se ban shumë të mira, nuk shpëton nga shkatërimi. Deri sa nuk heq dorë nga gjera që janë shkak për qyfr, në se nuk i lutet Zotit Medheshtor për falje, njeriu nuk mund të konsiderohet si musliman. Çdo musliman duhet qe t'i dije gjera që mund të bahen shkak për qyfr, në këte mënyre duhet të ruhet që të mos konsiderohet si murtad dhe duhet qe t'i njohi ata njerëz që janë musliman vetëm me fjalë të bosha, d.m.th. ata që janë qafira. Duhet që t'i njohi mirë ata dhe të ruhet nga damët e tyre.

Resulull-llahu (S.A.V.) kishte njoftuar me kohë se nga Kur'ani qerimi dhe nga hadisët do të nxiren kuptime të gabuarë dhe të prishurë dhe në këte mënyrë kan për të dal 72 grupe të degjeneruara muslimanësh. Librat “Berika” dhe “Hadika” këtë hadîsi sherif-in e kan mar në shqyrtim dhe kan bër skjarime mbi të, duke u-bazuar në librat e Buhari-t dhe të Muslim-it. Nuk duhet të besohet librave të cilët paraqiten n'emër të dijetarve të vërtet dhe n'emër të profesorve të vërtet musliman. Mos të besojmë fjalimeve të tyre nëpër konferenca të ndryshme. Duhet që të jemi të zgjuarë kundrejtë tyre dhe të mos biem në dredhit e hajdutve të imanit. Përveç ketyre muslimanve injoranta, nga ana tjeter masonët, misionerët krishter, cionistet çifut me metoda te reja mundohen qe t'i mashtrojnë të vegjlit t'onë nëpërmjet të shkrimeve të ujdurdisura, te filmeve, pjesve të ndryshme theatrale, të radiove, televizioneve. Në këte mënyrë mundohen që t'a zhdukin Islamin dhe imanin t'on. Për këte veprimtari të tyre ata harxhojnë miliona dollarë. Por dijetarët Islam rahimehumull-llahu tealâ përgjigjet e tyre i kan shkruajtur që ma par, ata na e kan treguar rrugën e shpëtimit të fesë, të qetsisë dhe të shpëtimit në përgjithsi. Edhe ne, pikërisht për këte arsye nga radhat e atyre dijetarve e zgjodhëm librin e dijetarit të madh Islam Mevlana Halidi Bagdadî Osmanî-t kuddisesirruh “Itikadname”. Ky libër ësht përkthyer në gjuhën turke nga ana e Haxhi Feyzullah efendiut dhe duke u quajtur “Feraid-ul-fevaid” ësht shtypur në Egjipt në vitin 1312 pas Hixhretit. Duke e thjeshtuar kët përkthim, e botuam me emrin “Besimi dhe Islâmi”. Për botimin e kësaj vepre që u-ba kismet, i falenderojmë pa fund Zotit Madhështor. Origjinali i ketij përkthimi në gjuhën persishte ndodhet në Bibliotekën e Univerzitetit të Stambollit në pjesën Ibni Emin Mahmud Qemal bej me emrin “Itikadname" No. 2639.

Autori i librit “Durrul muhtar” mbi kurorzimin (niqah) e qafirit kështu thotë: “Një vajzë muslimane që ndodhet nën kurrorzim, kuer arrin në moshën e pubertetit, të pjekurise, në se nuk e din muslimanllëkun, i prishet kurorzimi. Në kët rast duhet që t'i spjegohen asaj vetijet e Zotit Madhështor dhe ajo duhet që t'i përsërisi dhe të thotë se i ka besuar ato. Dijetari Ibni Abidini duke e skjaruar këte, kështu thot: "Vajza deri sa ësht e vogël e deri sa mvaret nga prindrët muslimane, mbassi arrin në moshën e pjekuris, nuk vazhdon ma që t'a ket fen e prindërve të veta. Në se arrin në moshën e pjekuris duke mos e njohur muslimanllëkun, atëhere ajo ësht murtad (Shih skjarimet në fund të librit). Deri sa nuk do t'i mësoji e t'i diji të gjashtë shtylla të besimit e deri sa nuk do të beson se duhet t'i përshtatet Islamijetit dhe t'a thotë Qelimei tevhidin qe e ka kuptimin Lâ ilâhe il-lall-llah Muhammedun resulull-llah (Nuk ka tjetër perendi perveç All-llahut), Muhammedi ësht resuli i All-llahut, nuk i vazhdon muslimanllëku i saj. Duhet që t'i mësoji ato gjashtë kushte t'Islamit dhe t'i besoji ato si dhe duhet të thotë se i pranon ato”. Nga këto fjalë t'Ibni Abidinit kuptohet se një qafir po t'a shqyptoje qelimei tevhidin dhe në se shkurtimisht e beson ate, n'at çast po bahet musliman. Por si çdo musliman edhe ky kuer gjen mundësi duhet që t'a lexoje Amentu-n. Amentu-ja keshtu esht: “Amentu bil-lahi ve melâiqetihi ve qutubihi ve rusulihi vel jevmil âhiri ve bil kaderi, hajrihi ve sherrihi minall-llahi tealâ vel ba'su ba'del mevti hakkun Esh-hedu en lâ ilahe il-lall-llah ve esh-hedu enne Muhammeden abduhu ve resuluhu (Shif skjarimet në fund të librit). Duhet t'i baje për mendsh principet e Amentu billah-it dhe këto mirë e mirë t'i mësoji. Edhe fëmija muslimane në se këto gjashtë gjera nuk i mëson dhe se nuk thotë se i beson, kuer mërrin në moshën e pjekuris, bahet murtad. Mbi këto principe të besimit (imanit) gjinden njohuri të gjera. Çdo musliman lypset që t'a lexoje mirë kët libër dhe duhet të mundohet që edhe fëmijtë e tija, të afërmit e tija e të njohurit t'a ken lexuar.

Në librin t'on, duke i shkruar kuptimet e ajeteve ësht përmendur fjala “mealen” (turqisht). Kjo do të thotë se kuptimi i ajetit esht jo fjalë për fjale, jo bukvalisht, por si mbas njoftimeve të tefsirit (komentit) te Kur'anit. Sepse kuptimet e Ajeti qerimevet i ka kuptuar vetëm Resulull-llahu (S.A.V.) dhe ai i ka transmetuar shokve të veta. Dijetarët e tefsirit këto hadisi sherifët (të thanat e Pejgamberit)i kan ndar nga ato qe i kan çpikur munafiket dhe zindikët dhe për hadisi sherifët që nuk i kan gjetur, duke u-mbështetur në diturit e veta, i kan nxjerur kuptimet e ajeteve. Injorantët që me gjith se e dijnë gjuhun arabe nuk kan ide bile mbi diturin e tefsirit dhe nuk janë në gjendje që të japin kuptime të shendoshta tefsirve të vertet të Kur'ani qerimit. Në lidjhe me këte në një vend të Kur'ani qerimit kështu urdhërohet: Ata qe nxjerin kuptime nga Kur'ani si mbas mendimit të tyre, bahen qafira. All-llahu i Math le të na mbaj në rrugë të drejtë që na kan treguar dijetarët e Ehli synnetit. Zoti madhështor le të na ruaj nga mashtrimi i injorantve të fes Islame, nga ata që s'kan mez-hebe si dhe nga munafiket, të cilët i mbajnë emrat e dijetarve të vërtet Islam dhe të cilët përhapin gënjeshtra të stolisura. Amin.

1 Nëntor 1991    19 Nëntor 1370                    24 Rebiy'ulâhir 1412
(p.Krishtit)                       (p.Hixhri Shemsi)          (p.Hixhri Kameri)

Me perkthimin e librit "BESİMİ DHE İSLAMİ" para se të gjithash kemi patur për qëllim kryesor që të përsëriten njohurit themeltare të fes İslame tek Muslimanët Shqiptar. Këto njohurit themeltare janë ato të besimit n'İslam. Feja İslame ësht feja ma e lartë, ma përparimtare, ma humanitare dhe tolerante. Feja İslame ësht e sinqertë, e cila predikon egzistencën e Zotit Madhështor me argumenta të bazuara në shekencë: në fizikë, kimi, anatomin e njeriut, të kafsheve dhe të bimve e tj. Edhe sot konstatohet se zhvillimet e fundit të shkencës dhe të teknologjis tregojnë se çdo gjë në gjithësi ndodhet mbrenda një plani e programi. Si mbas eksperimentave e shqyrtimeve të bëra, kuptohet se as një ngjarje në botë nuk ësht e rastit, por realizohet mbrenda vullnetit të fort hyjnor. Besimi në fen Islame nuk ësht vendosur në zemrat e besimtarve me dhunë, ose me imponimin e ndonjë fuqije nga jasht, por duke u-bind, pa patur edhe një dyshim ma të vogël.

All-llahu Teâlâ [All-llahu Teâlâ në fen Islâme ësht një emër që përdoret për Zotin Madhështor (krijuesin).] në shumë vende të Kur'anit e lartson diturin dhe dijetarët, të cilët nëpërmjet të veprave të ndryshme të tyre kan bër të mundur që njerzit t'a kuptojnë sa ma lehtë e sa ma mirë Islamin në përgjithsi e në këte mënyrë t'a formojnë bindjen mbi besimin në zemrat e tyre. Urdhri i par i All-llahut teâlâ i dërguar Resulit të Tij nëpërmjet të Xhebrail alejhisselâmit fillon me keto fjalë: "Lexo, me emrin e atij i cilli të ka krijuar nga hiç gjë". Edhe Hazreti Pejgamberi në shumë hadisi sherifet e lavdëron diturin dhe dijetarët.

Të dashur vllezër Shqiptar, përkthimi i një vepre çfar do qoftë letrare nga turqishtja në shqip, ose anasjelltas ësht i vështir, e sidomos përkthimi i një vepre me karakter fetar, siç ësht kjo. Sepse në radhën e parë Kur'ani qerimi si dhe të gjitha degët e fes Islame janë në gjuhën arabe. Nga vetvetiu edhe unë në përkthim pata që të baj shumë edhe me arabishten.

Të dashur vllezër, duke e përkthyer këte vepër të vogël, por të randsishme jam munduar që të japi spjegime të hollsishme, sidomos jam munduar që t'i skjaroj fjalët arabe që ju t'i kuptoni me lehtësi, prandaj ato i kam spjeguar në kllapa. Përveç kësaj të gjitha fjalët të panjohura që përmenden në përkthim i kam përmbledhur në një listë të veçantë në fund të librit. Me gjith ate, duke e lexuar librin, ndoshta disa vende do t'ju duken si apstrakte. Në realitet në spjegimin e Islamit nuk ka as gjë apstrakte, mjafton që me vemendje të lexojmë dhe duke undalur pak, të mendojmë.

Natyrisht ky libër mbi Besimin dhe Islamin ësht një libër diturije. Si çdo dituri, edhe diturija fetare, simbas asaj ka fjalë të saja. Këto kuptohen mbassi lexohet libri. Por ai që ato nuk i mëson, nuk e lodh kokën, nuk mund t'a kuptoje librin. Prandaj kët libër nuk duhet lexuar si gazetën, nuk duhet që të hedhim vetëm një sy, por duhet që të mundohemi për t'a përvehtsuar kuptimin e çdo fjalije. Në mbarim të çdo periudhe duhet që t'a përsërisim ate. Gjith këto duhet që t'i ranjosim në kujtesën t'onë si një përmbledhje. Kemi për detyrë që t'i mësojmë fëmijve t'ona dhe të njohurve. Duke vepruar në këte mënyre, do të përfitojmë shumë sevape. Pejgamberi i dashur (Sal-lall--llahu alejhi ve sellem) kështu ka thanë: "Ai që dy ditë qëndron në të njejtin vend, mashtrohet, humb". Këto fjalë e kan kët kuptim: Ai që për ditë nuk përparon, ai që nuk mëson gjera të reja, humbas shumë. Nga e gjith këjo kuptohet se feja Islame jo vetëm prapavajtjen, por edhe të qëndruarit në vend bile, refuzon. Ajo gjithnjë urdhron përparimin dhe lartsimin.

Kur'ani qerimi që nga zbritja e tij Pejgamberit të dashur nga All-llahu teâlâ e që nga formimi i tij në një libër të vetëm e deri më sot, nuk ka pësuar asnjë ndryshim ma të vogël, bile as një germë, nuk ka pësuar as një reformë si që ka ndodhur në fen Krishtere dhe n'ate Çifute, në të cilat kohë mbas kohe nga ana e klerit në favor të klasave sunduese janë bër reforma të ndryshme. Pikërisht këtu qëndron origjinaliteti i fes Islame. Ajo si ka qen në gjysmën e shekullit shtat, ashtu ësht edhe sot, ashtu ka për të qen deri në ditën e kijamettit.

Këtu dëshëroj që t'i çfaqi falenderimet e mija mikut t'im të shtrejt, shkrimtarit Zoti Hysein Kaleshit, i cili me redaktimin që e bëri, e ka lartsuar vlerën e përkthimit të librit.

Me nderime               
Përkthyesi në gjuhën shqipe    
Abdullah Sipahi        

Besoj se vllau i im i dashur Abdullah Sipahi ësht duke bër një shërbim të vlefshëm për vllezrit Musliman Shqiptar, duke mar përsipër përkthimin e këtyre temave shumë të randsishme të fes Islame.

All-llahu teâlâ le t'na baj kismet të gjithve neve që të përfitojmë sevape në këte rrugë.

Hüsein Kaleşi                        
Vâiz nderi i Muftillëkut të Stambollit     

Mevlanâ Halidî Bagdâdî (kaddesall-llahu teâla sirrehul aziz) para se me fillue me shkrue librin e vet, duke e shkruajtur letrën XVII të vëllimit III të librit “Mektubât” t'autorit Imami Rabbânî Farukî Serhendi-t rahmetull-llahi alejhi ka dashur që t'sjelli librit një zbukurim dhe bereqet. Imâmî Rabbanî kuddise sirruh[Imâmi Rabbanî vdiq në vitin 1034 p, Hixhretit (1624 p. Kr.).] në këte letër kështu na urdhëron: Letrës i a filloj me besmele (Bismil-lahirrahmânirrahîm). Shyqyr Atij që na bëri kismet që të jemi ymmet (bashkesi fetarësh) të Muhammedit alejhisselam, i cili na ka nderuar duke na bër musliman.

Duhet që të mendojmë e të kuptojmë shumë mirë se çdo të mirën na dërgon vetëm Ai, Zoti Madhështor. Çdo gjë ësht krijuar vetëm nga Ai. Çdo krijesë, në çdo çast vetëm Ai e mban n'egzistencë. Vetijet ma të larta dhe të bukura me të cilat jan pajisur abdet (robët) e tij janë, të shquarit, të dëgjuarit t'ona, të folurit t'ona janë që të gjitha nga Ai. Nimete të panumurta Ai na i ka dërguar. Ai i ka shpëtuar njerzit nga vështërsirat, nga fatkeqsirat dhe bezdisjet. Ai na i ka pranuar lutjet t'ona dhe na ka larguar nga belarat e fatkeqsit dhe mjerimet. Ai na i ka krijuar rizqet (te ngopurit) dhe ato na i ka dërguar. Dhuratat i ka aq të bollshme, sa që nuk i ka kursyer as nga ata që bajnë gjynahe (gabime). Ai gjithmon i mbulon gjynahët e robve të Tija, i fal edhe ata bile që nuk i binden urdhërave të Tija, i fal bile edhe ata që nuk i respektojnë ndalesat e Tija. Ai nuk i turpëron gabuesit përpara tjerve dhe haptazi, d.m.th. nuk don që t'a shkeli nderin e tyre. Zoti Madhënshtor e don shumë faljen, Ai shpejtë fal gabuesit. Ka mëshirë dhe nuk shpejton në të dënuarit. I shpërndan dhuratat dhe të mirat edhe miqve edhe armiqve. Ai nuk kursen as gjë nga kurkujt. Si të mirën ma të lartë, ma me vlerë që ësht, Ai gjithmon tregon rrugën ma të drejtë, rrugën e lumturis. Ai na tregon rrugën e shpëtimit. Ai nxit njerzit që të mos shashtisin nga rruga e drejtë e që të shkojnë në xhennet. Për të përfituar nga të mirat e pafundshme të xhennetit, për të përfituar nga kënaqsit e të pafundshme si dhe për të përfituar dashurin dhe pëlqimin e Tij, Zoti Madhështor na urdhëron që t'i përshtatemi Pejgamberit të Tij të dashur Hazreti Muhammedit sal-lall-lahu alejhi vesellem. Ja, të mirat e Zotit Madhështor jan të hapura, ne shesh si Dielli. Të mirat që na i bajnë të tjerët në të vërtetën jan të mirat që na vijnë nga Ai. Ai krijon ndërmjetsit, të cilve u jep dëshirë dhe mundësi për të bër të mirë. Prandaj nga ku do e nga kush do që vijnë të mirat, në të vërtetën ato Ai na i dërgon. Me prit ndonjë të mirë nga dikush tjetër për veç Atij, i ngjan sikuer të kërkojmë diçka si emanet nga emanetçiu, ose të kerkojmë ndonjë lëmoshë (sadaka) nga ndonjë varfri. Edhe injorantët bile dhe kokëtrashët e dijnë sa njerëz të zgjuar se këto fjalët t'ona jan me vend e të drejta. Të thanët jan të kjarta, në shesh, ato janë njohurit që nuk kan nevojë për as një koment.

Detyra humanitare e njeriut ësht që me të gjitha fuqit e veta të jet mirënjohtës Zotit Madhështor, i cilli na i ka dërguar gjith këto nimete (te mira). Ësht një detyrë, një borç që i urdhron mendja e njeriut. Por nuk ësht punë e lehtë me e sjell në vend këte mirënjohjen e duhurë ndaj Zotit Madhështor. Sepse njerzit duke mos qen, jan krijuar, jan të dobët jan nevojtar, jan me të meta dhe me vese të këqija, deri sa Zoti Madhështor gjithnjë ësht. Ai ësht i përjetshëm, ësht lark nga të gjitha të meta dhe vese të këqija. Të gjitha epërsit i ka. Njerzit n'as një mënyrë dhe n'as një pikpamje nuk kan as një far përngjajshmëri, as afërsi me Zotin Madhështor. Kësish robë të Zotit që janë pa vlera a mund të jenë në gjendje për t'a çfaqur mirënjohjen në mënyrë të denjë emrit të Zotit Madhështor? Sepse ka shumë gjera për të cilat njerzit mendojnë se janë të bukura e të vlershme, deri sa Zoti Madhështor ato gjera i konsideron si të pavlershme dhe nuk i pëlqen ato. Për gjera për të cilat jemi të bindur se jan të përshtatshme për t'a çfaqur nderimin, admirimin dhe mirënjohjen Zotit Madhështor, mund të jen të papëlqyeshme dhe të thjeshta. Prandaj njerzit me mendjen e tyre të dobët, me shiqimet e tyre të shkurtra nuk jan në gjendje për të gjetur mënyra nderimi dhe mirënjohtjeje ndaj Zotit Madhështor. Mbassi mënyrat që vlejnë për mirënjohje dhe nderim nuk bahen të njoftuara nga Zoti Madhështor, pra gjera lavderuese mund të jen të kundërta, të ndyta për Zotin Azimushan.

Ja pra, njerzit që duhet t'i kryejnë detyrat e tyre ndaj Zotit Madhështor si rob të Tij (abd), jan keto: besim me zemër, me gjuhë dhe me trup. Këto detyra na jan njoftuar nga Zoti Madhështor dhe na jan paraqitur përpara nga Pejgamberi i Tij të dashur. Detyrat e robit të Zotit që i ka urdhruar Zoti Madhështor quhen Islamijeti. Mirnjohja ndaj Zotit Madhështor sillet në vend duke u-përshtatur rrugës të cilën e ka hapur Pejgamberi i Tij Muhammed alejhisselami. As një mirnjohje, as një ibadet (lutje) që nuk i përshtaten kësaj rrugës, as ato që jan jasht asaj rruge, Zoti Madhështor nuk i pranon, as i pëlqen. Sepse ka shumë gjera që njerzit mendojnë se jan të bukura e të mira, Islamijeti ato nuk i pranon dhe ban të njohur se jan të shëmtuara.

Kjo do të thotë se ai që ësht me mend, për t'a çfaqur mirënjohjen Zotit Madhështor, duhet që t'i përshtatet rrugës së Muhammed alejhisselamit. Kësaj rruge i thon Islamijet dhe atij që i përshtatet Muhammed alejhisselamit i thon musliman. Për çfaqjen e mirënjohtjes (shyqyrit) Zotit Madhështor, d.m.th. për përshtatjen Hazreti Muhammedit thon lutje (ibadet). Diturit islamike janë dy: diturit fetare dhe diturit shkencore. Diturit fetare përseri ndahen ne dy: 1) me besue me zemër. Këto janë diturit që duhet të besohen. Këtyre diturive i thonë “Usuli din” ose rregullat e besimit (iman). 2) diturit që bahen me zemër e me trup. Këto diturit quhen “Firui din” ose “Ahqami Islamijje” ose “Sheriat”.

Diturit fetare që ka njoftuar feja Islame janë diturit të shkruar në librat e dijetarve të Ehli synnetit, d.m.th. në librat e dijetarve te zot të Ehli synnetit. Ai që nuk beson në ndo njënën nga diturit e imanit dhe të Ehli synnettit, ai që nuk beson ndonjë nga ajeti qerimet, ose ndonjë nga hadisët ësht qafir (i pa fe). Në qoftë se dikush e mëshef ate që nuk e beson quhet munafik (hipokrit). Ai që edhe e mëshef besimin e vet edhe njëkohësisht tregohet si musliman në këtë menyre duke i mashtruar muslimanet e tjer, quhet zindik (renegat). Ata që nuk i dijnë kjartas kuptimet e ajeteve dhe gabimisht i kuptojnë ata si dhe gabimisht i komentojnë dhe ma në fund i besojnë me gabim, bahen qafira (të pa fe). Këta njerëz quhen mulhid. Në qoftë se dikush me gabim përkthen dhe me gabim i kupton âjetet me kuptime jo të kjarta dhe ato i beson me gabim, nuk bahet qafir. Por mbassi ësht larguar nga rruga e Ehli synnetit, ai ka për të hyr në xhehennem. Por këta mbassi i besojnë âjetet me kuptime të kjarta, nuk do të jen për jetë nën torturat, do të lirohen nga xhehennemi dhe do të futen në xhennet. Këta quhen bid'at, ose njerëz të shashtisur nga rruga e drejtë. Këta njerëz janë 72 lloj, të cilve as një lutje nuk pranohet. Muslimanët me besim të plot e të drejtë quhen Ehli synnet velxhemaat ose shkurt Synnî.

Në të falurit (ibadete) muslimanët Synnî janë ndarë në katër mez-hebe (sekte) kryesore. Ata qe marin pjesë në këto katër sekte e njohin njeni tjetrin, e duan njeni tjetrin. Ai që nuk ësht pjestar në njenin nga këto katër sekte, nuk mund të jet nga Ehli synneti. Ai që nuk ësht Synnî mundësisht mund të jet qafir, ose njeri bid'at. Kjo përmendet në librin e Imam Rabbâni-t. Si mbas njenit nga katër sekte, në se lutsi ban gjynah, ose gabon në lutjet e tija, Zoti Madhështor në se don, i a fal gjynahët e tija, nuk e fut në xhehennem as një herë. Me gjith se si mbas sasis të gjynahve, në se don Zoti Madhështor i dënon këta njerëz, por pastaj i fal. Ata që nuk besojnë ndonjenën nga diturit e kjarta, për të cilat edhe injorantët bile kan dëgjuar, do t'a pësojne për jetë dënimin në xhehennem. Edhe këta jane qafira.

Qafirët ndahen në dysh: qafirët me libër dhe ata pa libër. Atij, duke qen musliman dhe pastaj e braktis fen i thon murtad. Dijetari Ibni Abidini thotë: “Murtadët, mulhidët, zindikët, mexhusit (ata qe e besojne zjarrin, lopën e tj.), fetishistët, filozofët antik Grek, munafikët, budistët dhe masonët janë të këtillë. Qafirët me libër janë Krishterët dhe Çifutët që i besojnë librat e tyre të zbritur nga qielli, por të cilët me kohë kan pësuar reforma. Librat e tyre jane Ungjilli dhe Bibli.

Qoftë me libër, qoftë pa libër, çdo qafir në se e pranon fen Islame, bahet musliman dhe shpëton nga xhehennemi. Ai tani ësht një musliman i pastër, pa gjynahe. Por ai lypset që të jet musliman Synni. Me qen Synnî do të thotë: që t'a lexoje librin e një nga dijetarët e Ehli synneti, t'a mësoj at libër dhe si mbas atij t'a rregulloje veprimtarin e vet dhe besimin dhe punët e veta t'i përshtasi si mbas atij libri. Në botë një njeri në se ësht musliman apo jo kuptobet atëhere kuer ai pa patur ndonjë shtërngim nga jashtë e çfaq muslimanllëkun me fjalë e me vepra. Por ky njeri-musliman në ahiret (botën tjetër) ka shkuar me iman ose jo, meret vesh në frymën e fundit të tij, d.m.th. me rastin e vdekjes. Qoftë mashkull ose femër një musliman që ka bër gjynahe të mëdhaja, në se i lutet Zotit Madhështor për falje, sigurisht ato do ti falen. Atëhere ai bahet fare i pastruar.

Në kët libër do të skjarohet një Hadisi sherif (fjalët e resulull-llahut), i cili na ban të njohur besimin (imanin). Shpresojmë se me bereqetin e këtij Hadisi sherifit do të plotsohen besimet e muslimanve dhe se ata do t'a gjejnë shëndetin dhe lumturinë.

Kështu e kam besimin të bukur ndaj Zotit Madhështor i cili i ka të bollshme të mirat dhe mëshirat për robët e Tija, o Zoti Math, falja fjalët të pa vend të këtij Halidi modest e me zemër të zezë, pranoji lutjet e tija me të meta që jane. Ruaj më nga të këqijat mashtruëse të shejtanit (dreqit). Gëzo m'a shpirtin duke më ruajtur nga mashtrimi i fjalve dhe të shkruarve gënjeshtra t'armiqve t'Islamit. Vetëm Ai ësht i mëshirshmi ma i madh dhe dhuruesi ma shpirtmadh i dhuratave. Me të shkruemit e këtij libri, autori i tij, unë nuk kam patur për qëllim që të tregoj ndonjë superioritet mbi tjerët, ose që të fitoj ndonjë famë. Kam patur për qëllim të vetëm që të le një kujtim e të baj një shërbim. Zoti le t'i ndihmoj ketij Halidit të pafuqishëm me ndihmën e vet dhe me ndihmën e shpirtit fatlum te Resulit të Vet. Amin.

Vetijet (atributët) vetijake të Zotit Madhështor janë gjashtë: Vuxhud, Kidem, Bekâ, Vahdanijet, Muhalefetu lil havadis dhe Kijamu binefsihi.

1) Vuxhud d.m.th. me qen, me egzistue.

2) Kidem, Ai nuk ka pikë fillimi, ka egzistuar gjithmon.

3) Beka, egzistence e Tij ësht e amshueshme, e pafundshme, për jetë. Për Zotin “mos me qen, ose nuk ka”, nuk mund të thuhet as një herë.

4) Vahdanijjet d.m.th. se Ai nuk ka të përbashkët me as gjë dhe as gjë nuk ka as një të përngjajshme me Të.

5) Muhalefetu lil havadis e ka ket kuptim: Ai nuk i ngjan as një krjesës n'as një pikëpamje.

6) Kijamu bi nefsihi, d.m.th. qenja e Tij, egzistenca e Tij ësht nga Ai vet.

Nga këto gjashtë vetijet, as njena nuk ësht tek as një krijesë tjetër. Këto vetijet të Zotit Madhështor nuk kan as një afërsi dhe lidhje me as një krijesë tjetër. Disa dijetarë than se Vahdanijjeti dhe Muhalefetu-lil havâdis janë të një kuptimi, duan të thon se atributët vetijake të Zotit Madhështor nuk janë gjashtë, por pesë.

Për veç Zotit Madhështor, çdo gjë tjetër quhet Mâ-Sivâ ose Âlem, që do të thotë botë, gjithësi, rruzullim. Tani thonë edhe natyrë. As një botë nuk egzistonte, që të gjitha botra i krijoi Zoti Madhështor. Të gjitha botrat jane Mumkin dhe Hâdis. D.m.th. duke mos qen mund të bahen dhe duke qen munden që të mos jen. Pra, duke mos qen jane krijuar. Do me thane se Zoti Madhështor gjithmon ka qen, egzistonte. Për këte ësht dëshmi e kjartë ky hadisi i Pejgamberit alejhisselam: “Zoti Madhështor egzistonte kuer as gjë nuk ishte”. Një dëshmi tjetër se botrat janë krijuar duke mos qen, ësht se ato gjithmon duke u prishur, janë ndryshuarë. Deri se gjera t'amshueshme, të pafundshme nuk ndryshojne. Vet Zoti Madhështor si dhe atributët e Tija jane të këtilla. Këto as një herë nuk ndryshojnë. Deri sa në fenomenët fizike ësht i mundur ndryshimi i gjendjes. Në reakcionët kimike thelbi dhe konstrukcioni ndryshojnë. Shofim se landët duke u-zhdukur shndrohen në lande të tjera. Sot rishtas dihet se landa, elementi në ndryshimet atomike si dhe në reakcionët bërthamore shndrohen, duke u-zhdukur kalojnë n'energji. Ndryshimi i këtill i botravet, formini i njerës nga tjetra nuk mund të vije nga pafundshmeria. Duhet që të ket një fillim, duhet që të jet formuar nga materjet dhe elementët e para, të krijuara nga mospasja, d.m.th. nga hiçi.

Krijimi i çdo gjeje duke mos qen, dëshmon se ka mundësi edhe bota të jetë krijuarë duke mos qen as një herë.

Vuxhud do te thot me egzistue, me qen. Ka tre lloj Vuxhud (qenje):

1) Vaxhibul vuxhud, d.m.th. qenja, egzistenca, diçka që duhet të jet. Gjithnjë ësht edhe në pafundshmëri para edhe në pafundshmëri pas, për jetë ësht. Ky Vaxhibul vuxhud ësht vetëm Zoti Madhështor.

2) Mumteniul vuxhud d.m.th. diçka që nuk egziston edhe kurr nuk do t'egzistoje p.sh. sherik, shok, partner për All-llahun Madhështor nuk egziston. Si Zoti Madhështor tjetër perëndi nuk ka as nuk mund të jet.

3) Mumkinul -vuxhud d.m.th. diçka mund të jetë edhe nuk mund të jet. Te gjitha botrat, krijesat pa perjashtim jan të këtij lloji. E kundërta e fjalës vuxhud ësht fjala adem d.m.th. mosqenje, mospasje. Te gjitha botrat, d.m.th. çdo gjë para se ishin kan qen në adem, kan qen adem në mospasje, nuk egzistonin.

Mevxhud, qe d.m.th. diçka egzistuese ndahet në dysh:

Mumkin dhe Vaxhib.

Mevxhud po t'ishte vetëm mumkin, d.m.th. mund të jet edhe nuk mund të jet, mund t'egzistoj dhe nuk mund t'egzistoj dhe në ketë kohë në mos t'ishte vaxhibul-vuxhud, d.m.th. në mos t'ishte egzistenca e pafundshme, as një qenje nuk do t'ishte. Sepse me u-krijue duke mos qen ësht nje ndryshim, një ngjarje. Si mbas shkencës fizike për procesin e një ngjarjeje tek një lande, kjo landë duhet që të jet ndikuar nga një fuqi nga jashtë dhe burimi i kësaj fuqije pa tjeter duhesh që t'egzistonte para egzistimit të kësaj lande. Për këte arsye mevxhud (egzistues) që ësht mumkin qe d.m.th. duke mos qen krijohet dhe duke qen zhduket, bahet hiç dhe duke mos qen ësht krijuar. D.m.th. mevxhud që ëst mumkin nuk mund të egziston vetvetiu. Në mos t'a kishte ndikuar ndo një fuqi, për jetë do t'ishte në mospasje, nuk do të mundesh që të egzistoje. Ajo që nuk e krijon vehten e vet s'esht e mundur që t'i krijoji mumkina tjerë.

Egzistenca e botes tregon se egziston një krijues që e ka krijuar ate nga mospasja, nga hiçi. Pra, duket kjartë se krijuesi i të gjitha mumkinve (d.m.th. duke mos qen mund të bahet si dhe duke qen mund të mos jet) dhe duke mos qen ësht krijuar, duhet që të jet vetëm vaxhibul-vuxhud, d.m.th. Zoti, Perëndija. Ai ësht i lasht, d.m.th. gjithmon ka egzistuar. Vaxhibul vuxhud, d.m.th. qenje, me qen, egzistues, por qenje me vehte, që nuk ka ardhur nga tjeter kush, por nga vehtja e vet. Në mos t'ishte kështu, Ai si mumkin dhe hâdis që ësht, duhej që t'ishte krijuar nga dikush tjeter. Deri sa kjo ësht një perfundim i kundërt i mendimit real. Fjala hudâ në gjuhën persishte do të thotë gjithmon egzistues, autoegzistues, që do me than kadim (i lasht).

Shofim se rruzullimi ështe në një harmoni të habitshme, krijuesi i kësaj harmonije duhet që t'i ket këto atribute, d.m.th. duhet që të jet: Haj (i gjall), Âlim (i ditur), Kâdir (mjaftë i fuqishëm), Murid (dëshiruës), Sem (dëgjues), Basir (pamës), Mutekellim (folës) dhe Malik (krijues). Me vdek, me qen injorant, me qen i pafuqishëm, me veprue me dhunë, me qen i shurdhër dhe qor në syt, mos me qen në gjendje me folë, gjith këto janë të meta dhe gjera që paraqesin një pazotsi të madhe, ësht e pamundur qe t'i gjejmë tek krijuesi i gjithesis. Ësht e pamundur me i gjet këto vetijet tek krijuesi dhe ruajtsi i qenjeve nga zhdukja.

Që nga atomët e deri tek yjet çdo egzistencë ësht krijuar si mbas një aritmetike dhe si mbas një ligji. Në ligjet të zbuluara në fushën e fizikës, kimis, astronomis dhe të biologjis, rregullimi në lidhjet ndërmjet tyre na habitin mendjen. Edhe natyralisti i math Darwini bile, duke menduar mbi hollsirat dhe rregullimin në konstrukcionin e syrit, detyrohet që të thot se: “Nga habitje do të çmendesha”. Krijuesi i te gjitha ligjeve, llogarive të holla dhe të formullarve që mesohen në diturit e shkencës a mundet vallë me qen me atribut të pa plot?

Për veç kësaj vetijet e pjekuris i shofim edhe tek mahlukët (krijesat) e Tija (te Zotit). Këto vetijet tek mahluket ai i ka krijuar. Po mos të egzistonin këto vetijet tek Ai, krijesat e tija do t'ishin ma të larta se Ai.

Përsëri po themi se gjindja e të gjitha vetive të pjekuris e të larta tek krijuesi i këtyre botrave, tek Ai nuk duhet të ket as një veti me të meta. Sepse ai që ësht i pa plot, i pa perfekcionuar, me të meta nuk mund të jet krijues.

Po t'i mos marim parasysh dëshmit e lartëpërmendura, na tregon mendja, na tregojne âjetet a Kur'anit si dhe Hadiset e Pejgamberit alejhisselam vetijet e përsosmëris, të pjekuris të Zotit Madhështor. Këtu për dyshim nuk ka vend, nuk ësht xhaiz (nuk ësht e lejuar). Këtu me ndyshue bahet shkak për qyfr, për fyerje, sharje. Këtyre tetë vetive të përmendura të përsosmëris thon: Sifati thubutijje të All-llahut Teâla. D.m.th. Sifati thubutijje janë tetë dhe Zoti Madhështor i posedon që të gjitha këto vetijet të përsosmëris. Në vetijet e Tija, në punët e Tija nuk ka as një kusur, të metë si dhe as një përzierje dhe ndryshim.

Me ndihmën e All-llahut Madhështor, i cili gjithmon i mban n'egzistencë të gjitha botra, i cili ësht në çdo çast i gatshëm dhe i zgjuar, fals'i të gjitha të mirave dhe i nimeteve, tani po fillojmë me skjarue fjalën fatlume (Hadisin) të Pejgamberit t'on të dashur.

Nga imâmi i famshëm dhe guximtar Omer bin Hattab (Radijall-llahu anhu) Zoti e pëlqeftë, i cili ësht njeni nga Es-habi qirami, njeri nga të mëdhejt t'on të dashur, i njohur me fjalët e tija të drejta, kështu na ësht njoftuar: Ishte një ditë, kuer ne, disa nga Es-habi qirami ndodheshim pranë Resulull-llahut (S.A.V.). Ajo ditë dhe ajo orë ishin aq me nder dhe me vlerë, sa që ka qen një ditë e jashtëzakonshme dhe që nuk përfitohet kollaj. Atë ditë na u-ba kismet që të nderohemi duke qen të pranishëm në muhabbetin e Resulull-llahut (S.A.V.). Na qe kismet që t'a shofim bukurin e fëtyrës së tij, e cila u jep shpirtrave kënaqsi dhe ngazëllim. Për t'a treguar nderin, vlerën e kësaj dite, ka qen një ditë e tillë që.....tha Omer bin Hattabi, Zoti e pelqefte at. Me e pa Xhebrail alejhisselamin në formën e njeriut, me dëgjue zërrin e tij ishte një ditë që të dëgjojsh nga goja fatlume të Resulull-llahut (S.A.V.) diturit e nevojshme për (abd) robët e Zotit Madhështor. Si kjo ditë nderi, ditë e çmuarë a mund të jet vallë ndo një ditë tjetër? N'atë kohë aq të kjartë sikuer lindi Hana, na u-afrua një njeri i math, një personalitet.Ishte veshur me petka shumë të bardha, flokët i kishte mjaftë të zi. Nga trupi i pastër kuptohesh se nuk ishte udhëtar. As njeni nga neve Es-habi i Resulull-llahut (S.A.V.) që ishim aty të pranishëm nuk e njihte. D.m.th. se ai nuk ishte dikush që e njihnim. U-ul pranë Sal-lall-llahu ve Sel-lemit, i afroi gjut e veta gjuve të Tij. Ky ishte ëngjelli i quajtur Xhebraili. Kishte hyr ne formën e njeriut. Me gjith se qëndrimi i tij nuk përputhesh me edukatën, kjo gjendje e tij tregonte diçka të randsishme. Kjo gjendje e tij bante të ditur se për t'a mësuar diturin fetare nuk ësht turp dhe se një dijetarit të lart nuk i përshtatet kryelartësija. Xhebrail alejhisselami me kët qëndrimin e tij donte te thot se kush do që t'a mësoje diturin fetare lypset që lirisht të baje pyetje dijetarve, sepse për t'a mësuar fen nuk ësht e drejtë me pas turp. Ai këtë i u bante të ditur Es-habi qiramit. Nuk ësht turp me kuptue dhe me mësue se si bahet ibadeti Zotit Madhështor. Shkurt, Xhebrail alejhisselami donte të tregonte aty se për t'a mësuar fen duhet lirisht t'i pyesim dijetarët e fes.

Ai i nderuari personalitet i vuri duart në gjut fatlum të Resûl-i-Eqrem-it (S.A.V.) duke e pyetur: “O Resulull-llah, trego m'a mua Islamin, muslimanllëkun”.

Ne fjalor fjala Islam e ka kuptimin me u-përul, me u-dorzue, me u-ba teslim. Resulull-llahu thot se fjala Islam e ka kuptimin e pesë shtyllave të Islamijetit.

Resuli Eqrem (S.A.V.) kështu urdhëroi:

I pari kusht i Islâmit ësht me sjell, me than: “Esh-hedu en lâ ilâhe il-lall-llah ve esh-hedu enne Muhammeden abduhu ve resûluhu.” Kjo në gjuhën shqipe ka kët kuptim: “Dëshmoj se për veç All-llahut nuk ka tjetër hyjnî (perëndi) dhe dëshmoj se Muhammedi ësht robi dhe pejgamberi i Tij”. Për njeriun me mend (pa të meta mendore) dhe që ësht arritur në moshën e pjekuris ësht për detyrë që të beson e të thotë: “Në tokë e në qiell për veç Atij nuk egziston as gjë që i duhet me u-fal e që duhet t'adhurohet. Hyjni e vërtet ësht vetëm e vetëm Ai-All-llahu Madhështor. Ai ësht Vaxhibul vuxhud që do me than ka egzistuar gjithmon dhe ka me egzistue për jetë. Ai i ka të gjitha gjera ma të larta. Ai nuk ka as një të metë (kusur). Emri i Tij ësht All-llahu. Pastaj duhet që të vazhdoje: dhe se Muhammedi ësht i dërguari i Tij dhe robi i Tij”. Në kët vend Muhammedi alejhisselam kështu përshkuruhet: Fëtyrën e ka ngjyrë trandafili, të kuqë-bardhë, të shkëlqyeshme e të dashurë. Me sy të zi dhe me ballin fatlum të hapur. Me vese të bukura. Hija nuk i bie për tokë, fjalët i ka shumë t'ëmbla. Ësht lindur n'Arabi në Mekke, prandaj i thon Arab. Ësht i biri i të bijve të fisit Hashimî, Abdullahut. E ama ësht Hazreti Âmine-ja, e bija e Veheb-it. Lindi me 20 Prill 571 pas Krishtit, ditën e Hane duke u-gëdhire mëngjezi. Duke qen në moshën dyzet vjeçare, i u ba e ditur se ësht bër pejgamber. Ky vit quhet “Bi-set”. Pastaj trimbëdhet vjet me rjesht në Mekke i ftoi njerzit për në fen Islame. Me urdhërin e All-llahut u-shpërngul në qytetin e Medines. Këtu e përhapi Islamijetin në çdo anë. Pas dhjet vjet në Qershor të vitit 632 (diten e 12. te Reibûl evveli, ditën e hanë) vdiq në Medine. Si mbas historianve me rastin e shpërnguljes nga Mekke-i muqerreme për në Medine-i munevvere në vitin 622 pas Krishtit, ditën e 27. te Enjte te muait Safer afër mbramjes në malin Sevr u-strehua në shpellë. Natën e së Hanës dolli nga shpella dhe të 20. ditë, të Hanën arriti në fshatin Kubâ të Medines. Kjo ditë e lumturë u-ba “Viti Hixhrî Shemsi”, Viti i ri i Muslimanve.[Hixhrî vjen nga fjala hixhret që do të thot shpërngulje. Shemsî do të thot si mbas Diellit (Shems).] Viti i Ri i Shii-ve (të mez-hebit, tarikatit) te Shiive ësht gjashtë muaj më parë. Pra, viti i ri i tyre fillon me 20 Mars, që ësht Dita e Nevruzit. Kjo ësht ditë kuer mëxhusit, qafirët e adhuronin zjarrin. Ditën e Enjte, kuer takoi që dita e nata të jen të barabarta, mbeti në fshatin Kubâ dhe ditën e Premte u-largua nga këtu. Atë ditë hyri në Medine. Ishte dita e parë e muajit të Muharremit, ditë e cila u-pranua si fillimi i Vitit Hixhrî Kamerî. Kamerî do të thot si mbas Hanes (Kamer).

I dyti nga pesë kushte t'Islâmit ësht falja e namazit. Namazi falet pesë herë në ditë në kohra të caktuara. Çdo musliman çdo ditë në kohë të caktuarë duhet që t'a fali namazin e duhur. Koha e caktuarë për namazin ësht farz (e domosdoshme). Ësht gjynah i math me fal namaz si mbas kalendarve të gabueshëm që i kan pregatitur injorantët dhe njerëz pa mez-hebe dhe namazi i falur në këte menyrë para kohe nuk mund të jet i shëndosht. Namazët duhet që të falen duke mar parasysh gradat e tyre: farz-in, vaxhib-in dhe synnet-in. Namazin e falim duke e dorzuar zemrën All-llahut Madhështor dhe duke mos e kaluar kohën e caktuarë. Në Kur'âni qerim namazit i thuhet Salât. Në fjalor e ka kuptimin e lutjes së melaiqeve për faljen e gjynaheve, e ka kuptimin e mëshirës së Zotit Madhështor. Falja e namazit fillon me “Teqbiri iftitah” “All-llahu eqber”. Mashkujt duke i ngrejtur duart deri prapa veshve dhe pastaj duke i vur mbi kërthizën duke than All-llahu eqber. Në uljen e fundit për tokë kokën e këthejmë një herë kah supi i djatht e pastaj kah supi i majt duke than: Esselamu alejkum ve rahmetull-llah, Esselamu alejkum ve rahmetull-llah.

Kushti i tret i Islamit ësht me dhan zeqat-in e pronës. Në fjalor zeqati kështu spjegohet: pastërti, lavdërim, me arrijte në gjendje të mirë, të bukur. Në Islam zeqati kët kuptim e ka: nga teprica e pasuris (për veç nevojës) të një pronari, mbrenda një sasije të kufizuar (Nisab) që do të thot mjaftueshme me dhan një sasi të caktuarë dhe si mbas Kur'anit me e shpernda midis muslimanve. Kjo pronë e shpërndar quhet pronë zeqati. Të detyruarit e dhanjes së zeqatit duhet të ken për kujdes që duke e dhan ate nevojtarve, mos t'i preki ndjenjat e tyre. Në të katër mez`hebe ka katër lloj pronash që i nënshtrohen dhënjes së zeqatit. Këto jan: zeqati për floririn dhe argjendin, zeqati për mallrat tregtije, zeqâti për kafshët katërkambshe që japin mish dhe që ma se gjysmën e vitit kullosin në livadh dhe ma në fund zeqati për t'ardhurat nga toka. Ketij të fundit i thon edhe “Usher”. Me të mbledhur prodhimet toksore jepet zeqati i tyre. Tre llojët të tjer te zeqatit shpërndahen pas një viti mbassi caktohet sasija e “Nisab-it” (teprices).

Kushti i katërt i Islâmit ësht agjirimi: Me agjirue çdo ditë gjat muajit të Ramazanit. Agjirimit i thon “Savm. Në fjalor e ka kuptimin me ruajtë diçka nga diçka tjetër. Në Islamijet duke mar parasysh kushtet, gjatë muajit të Ramazanit si mbas urdhrit t'All-llahut teâlâ do të ruhemi nga tri gjera: nga të ngranit, nga të pirit dhe nga çdo pune seksuale. Muaji i Ramazanit fillon duke e par Hanën e re. Nuk fillon pra, duke llogaritur që ma parë; si mbas kalendarit.

Kushti i pest i Islamit ësht “Haxh”. Çdo musliman që ka mundësi duhet që një herë në jetë t'a kryeje detyrën e haxhillëkut, duke vizituar Qaben. Muslimani që dëshëron të shkoj në Haxh, gjatë kohës së vajtje ardhjes në Mekke, si dhe gjatë kryerjes të formaliteteve në Qabe, duhet që t'a ket siguruar nevojën materijale të familjës së vet. D.m.th. me tepricën e parave do te mundet t'a kryeje kët kusht. Ai ne haxhilluk ban “Tavaf”[Me u-sjell rrotul rreth Qabes], e viziton Arafat-in [Vendi i shenjte n'afersit e Mekkes qe duhet te vizitohet gjate haxh-it].

Ai njeri i madh mbassi i dëgjoi këto përgjigje nga Resulull-llahu, tha: Drejtë fole o i dërguari i Zotit. Omeri, Radijall-llahu anhu na ban të dijtur këte habitjen e të pranishmvet (Es-habi qirami-t) mbi gjendjen e këtij personaliteti, sepse edhe ban pyetje edhe e vërteton saktësin e përgjigjeve të Resulull-llahut. Diçka me pyet, do të thotë me mësue atë që s'e din dhe kuer thotë: “Drejtë fole”, tregon se i din ato përgjigjet.

Ma i randësishmi nga pesë kushte të përmendura sa ma lartë, ështe me fol dhe me besue kuptimin e “Qelimei shehâdet-it. Si mbas randësis, pas kësaj vjen falja e namazit. Pastaj agjirimi dhe haxhi. Zeqati vjen në fund. Por me unanimitet të dijetarve të Ehli-Synnetit, pranohet epërsija e shehadet-it. Për epërsin e katër kushteve të tjer, fjalët e dijetarve janë në drejtimin siç përmendëm ma lartë. Qelimei shehadeti u-ba i pari farz n'Imân, u-ba e domosdoshme që në fillim të Muslimanizmit. Të pes kohë namazi u-ban farz në vitin 12. (Viti Bi'Set), ose një vit e disa muaj para Hixhretit, Natën e Miraxhit[Nata e Miraxhit eshte nata e shajte kuer Pejgamberi (S.A.V) dolli ne qiell per takim me Zotin.]. Ramazani sherifi[Ramazani sherifi. Fjala “Sherifi” esht nje artibut i mir.] u-ba farz[Farz, d.m.th. i,e domoshoshem, që duhet pa tjeher te bahet.] në vitin e dyt pas Hixhreti në muajin Shaban. Zeqati u-ba farz kuer edhe agjirimi, d.m.th. në muajin Ramazan. Deri sa Haxh u-ba farz në vitin 9. pas Hixhreti.

Një njeri që mohon njenin nga kushte t'Islamit, d.m.th. nuk e beson njenin nga ata, ose tallet dhe nuk e respekton, Zoti na ruajtë, bahet qafir. Gjithashtu ai që e refuzon “hallallin” dhe “haramin” që janë fare të kjarta e të njoftuara nga Zoti Madhështor, me fjalë tjeter ai që hallallit i thotë haram dhe haramit i thotë hallall, bahet qafir. Ai që mohon hjerën nga domosdoshmerit e ditura të fes d.m.th. ndonjenën nga diturit, të cilën e kuptojnë edhe injorantët e vendeve muslimanë, bahet qafir.

Haram janë këto gjera: me hangër mishin e derit, me pi pije alkoolike, me luajtur bixhoz, femrat në se i zbulojne kryet, flokët, krahët dhe kambet, mashkujt në se zbulojnë pjesën e trupit nga gjujt deri në kërthizë dhe në këte mënyre dalin përpara njerzve, ësht haram. D.m.th. Zoti Madhështor këto na i ka ndaluar. Të katër mez-hebët, të cilët i kan njoftuar urdhërat dhe ndalesat e Zotit Madhështor kan pikpamjet e tyre të ndryshme mbi kufit e shiqimit n'organët e turpit ose ato me i zbulue përpara tjerve. Çdo musliman, simbas mez-hebit përkatës, ësht farz që t'i mbuloji vendet e turpshme të trupit të vet. Gjithashtu ësht haram me i shikue këto vende të zbuluara tek të tjerët. Dijetar'i madh İmamî Gazalî në veprën e tij "KİMJAİ SEADET" kështu thotë mbi moszbulimin e fermave Muslimane: Sikuer që ësht haram që grat dhe vajzat të dalin në rrugë me kokë, flokët, krahët dhe këlqet të zbul uara, gjithashtu ësht haram që të dalin me robe të ngushta e të holla, të stolisura e me erna të kandshme. Për dalijen e tyre në rrugë në këte mënyrë, për këte gjë kan gjynah edhe nëna, babai, bashkshorti dhe vllau, sepse u kan lejuar këte dhe e kan pëlqyer. D.m.th. se në xhehennem do të digjen së bashku. Në se do të luten për faljë, do të falen dhe nuk do të digjen. All-llahu teâlâ i don ata që luten për falje. Mosdalja dhe mbulimi i vajzave të arritura në pubertet e në mençuri përpara mashkujve të huaj u-urdhrua në vitin tret të Hixhretit. Nuk duhet që të mashtrohemi injorantve të kandisur agjentve Englez të cilët e paraqesin përpara moszbulimin para se të vije ajeti "Hixhab" dhe se mbulimin pastaj e kan çpikur dijetarët e fikhut. Përveç këtyre, të gjitha këto janë haram: me gënjye, me ba thashe theme, me folë në mungesën e tjetrit e me folë keq për te, me akuzue ndonjenin (iftira), vjedhje, me ba dredhi (hile), trathëtija, me thye zemër, me nxjer ngashënim, me e përdorë pronën e huaj pa leje, mos me i pague pagesat e puntorve dhe të mbartsve (hamallve), me ngrejtë krye kundra shteti, d.m.th. me i kundërshtue ligjet dhe urdhërat e qeveris, si dhe mos me i pague taksat (tatimet) e shtetit. Këto me i ba edhe ndaj vendeve jomuslimanë potë jesh atje, ësht haram. Në se xhahilet (injorantet) nuk i kuptojnë gjera të njohura, gjera që janë jo të domosdoshme, atëhere kjo nuk ësht qyfër, nuk ësht fyerje, por ësht gjynah.

Ky njeri i math përsëri pyeti: “O Resulull-llah, ç'ësht imani, na trego”? Mbassi pyeti dhe mbassi e mori përgjigjen Xhebrail alejhisselami, e pyeti Resûli eqremin (S.A.V.) që t'a skjaronte të vërtetën dhe thelbin e imânit. Në fjalor fjala “imân” d.m.th. me njohë do njenin si të zot të fjalës, si të drejt, d.m.th. që meriton çdo besim. Në Islamijet imâni e ka kët kuptim: me besue se Resuli Eqrem (S.A.V.) ësht pejgamberi i Zotit Madhështor, se ësht i zgjedhur nga Ai, se ësht “nebi” dhe lajmëtar. Këte lypset me dijtë me siguri dhe duke besuar me e shqyptue me gojë. Me i besue njoftimet e tija që i janë njoftuar pejgamberit shkurtimisht nga Zoti Madhështor dhe me besue gjer'e gjatë si dhe me sa fuqi që ka duke e shqyptuar me gojë “Qelimei shehadet'in”. Deri sa imâni i fort ky esht: “Me besue Zotin Madhështor dhe vetijet e Tija me të madhe, plotësisht e nga zemra, sikuer me besue shpëtimin nga djegëja e zjarrit ose nga të kafshuarit e gjarpërit. Me besue, sikuer me vrapue kah pëlqimi i Tij, si dhe me u-largue nga dënimi i Tij. Me besue me aq siguri sikuer që ësht një shkrim i gëdhendurë mbi gurin e mermerit.

Imâni dhe Islâmi janë e njejta gjë. Besimi në kuptimin e imânit ndodhet në të dyja. Me gjith se ndërmjet tyre nuk ka diferenca të veçanta e të përgjithshme, me gjith se në fjalor kan kuptime të ndryshme, n'Islamijet nuk kan të ndarë, janë identike.

Imâni ësht një gjë e vetme, ose e përber nga disa pjesë? Në se ësht i përber, nga sa pjesë ësht? Veprimet (punët), ibadetët (lutjet) jane nga imâni ose jo? Kuer themi: “Unë kam imân”, a ësht xhaiz (e pranueshme) ose duhet që të themi se” “Inshaal-llah unë kam imân”, ose jo? N'imân mund të ket pakicë dhe shumicë? A ësht krijesë imâni? Me pas imân (me besue) a ësht në dorë të njeriut? Ose mos vall muminët (besnikët) kan besuar me dhunë, mos vall kan besuar duke u-detyruar? Në se n'imân ka dhunë, në se ka detyrim, atëhere pse ësht urdhëruar që se i cili t'a ket? Të gjitha me i tregue do kohë. Prandaj këtyre pyetjeve nuk do t'u pergjigjemi veç e veç. Por duhet kaq të dihet: Si mbas sekteve Esh-ari dhe Mu'tezile nuk ësht xhaiz për të bër diçka që s'ësht “mumkin”, d.m.th. se nuk pranohet teza që të ket urdhëruar Zoti Madhështor. Edhe sikuer të jet vet “mumkin”, si mbas Mu'tezileve, nuk ësht “xhaiz” që të ket urdheruar njerzve që të bajnë gjera të pamundura. Mirë po simbas Esh'arîve ësht xhaiz (e mundur). Por nuk ka urdhëruar. Kështu ësht p.sh. me urdherue që njeriu të fluturonte n'ajr. Imâni nuk kërkon nga njerzit që në ibadetët dhe në veprimet e tyre të bajnë diçka të pa mundur ndaj Zotit. Për këte arsye njeriu duke qen musliman, çmendet ose bahet në gjendje anormale mendore dhe duke qen në këte gjendje vdes, muslimanllëku i tij vazhdon me gjith se ai vet nuk ësht në gjendje që t'a vërtetoje.

Në kët Hadisi sherif të Pejgamberit nuk duhet menduar kuptimin e imânit si mbas fjalorit, sepse mbassi kuptimi i tij në fjalor ësht “me vërtetue”, “me besue”, as një injorant Arap nuk ka që mos t'a dije. Atëhere mbetet që Es-habi qirâmi (radijall-llahu anhum exhmaîn) ësht e pa mundur që mos t'a ken ditur e kuptuar ate. Xhebrâil alejhisselâmi e kishte për qëllim që t'i mësonte Es-habi qiramin kuptimin e imânit. Për këte arsye ai ësht duke e pyetur Resulull-llahun (S.A.V.) se kujt i thon imân n'Islamijet. Edhe Resulull-llahu (S.A.V.) tha se imâni ësht besimi në gjashtë gjera të shquara:

1) Para së gjithash me besue Zotin Madhështor, urdhëroi ai. Imâni do të thotë që me anë të zbulimit ose me ndërgjegje me gjet, ose duke u-bazuar në argumenta duke u-nis nga mendja me gjet fjalën ma të pëlqyeshme e të zgjedhur si dhe duke i përshtatet asaj fjalës, me besue nga zemra e shpirti gjashtë gjera të njohura t'imânit dhe ato me i shqyptue me gojë. E para nga këto gjashtë gjera ësht me besue se Zoti Madhështor ësht “Vaxhibul vuxhud” dhe hyjni e vertet dhe se ësht krijuesi i të gjitha krijesave. Me besue pa as një dyshim se në këte botë e n'âhiret çdo gjë që ndodhet ësht bër duke qen pa materi, pa kohë dhe pa ngjajshmëri, nga hiç gjë i ka krijuar vetem Zoti Madhështor. Me besue se: të gjitha landët, atomët, molekulët, elementët, kompozimet, materit organike, qelizat, jetën dhe vdekjen, çdo ngjarje, çdo reakcion, çdo lloj fuqije, llojët e energjis, levizjët, shpirtrat, engjëjtë, çdo qenje me shpirt o pashpirt, që të gjitha këto i ka krijuar vetëm Ai dhe se vetëm Ai i mban ato çdo çast n'egzistencë. Siç që ka krijuar në një çast çdo gjë duke mos qen, (gjithmon ësht duke krijuar njenën nga tjetra) kuer do të vije dita e kijametit, përsëri ka për t'i zhdukur të gjitha ato. Krijuesi i çdo qenëjeje, pronar'i çdo gjeje ësht Ai. Lypset besuar se Ai nuk ka epror mbi vehte, nuk ka urdhërues. Çdo superioritet, çdo veti pjekurije i përkasin Atij. Tek Ai nuk ka as një të metë e atribut me mungesë. Ai mund të baje çdo gjë që don. Ato që i ban nuk janë as në dobi të Tij, as në dobi të dikujt tjetër. Ate që ban, nuk ban për ndonjë ngatëressë. Prandaj në çdo punë të tij ka arsyetimë, mirrësira dhe dhurata.

Ai nuk ësht i detyruar që t'u japi robve të Veta ndo një gjë të mirë, gjë të dobishme, ose dikujt sevap e dikujt dënim. I ka hije virtytit te Tij të lart që në se do, të gjith ata që e kundërshtojnë, të gjith ata që kan bër gjynahe, t'i fusi në xhennet. Nga ana tjetër edhe të gjith ata që i përulen dhe i kryejnë ibadete të tyre ndaj Tij, në se don i fut ne xhehennem, sepse kjo ësht në meshirën e Tij dhe si mbas drejtësis së Tij. Por Ai ka dëshëruar dhe ka njoftuar se muslimânet si dhe të gjith ata që i kryejnë ibadete ndaj Tij, do t'i fusi në xhennet dhe do t'i pajisi me të gjitha të mira, deri sa qafirët do t'i torturoji pa fund në xhehennem. Ai nuk këthehet nga fjala. Nga të gjitha gjallëresat, edhe t'i binden edhe mos t'i binden, Ai nuk ka as një dobi. E tër gjithësija të jet qafire, të jet kundërshtare e Tij, nuk e damton At. Po të dëshëroje robi i Tij që të baje diçka, në dashte Ai, me një herë e krijon ate. Ai ësht krijuesi i lëvizjeve të robve të Tija. Ai ësht krijuesi i çdo gjeje. Ai në mos dashtë, në mos krijoftë, hiç gjë nuk mund të ngrihet kundra Atij. Edhe në i deshiroftë pabesin dhe gjynahët, ato nuk i aprovon. As kush nuk mund të perzihet në punë të Tija. “Pse kështu bëri, ose po të kishte bër keshtu....”, as kush nuk ka as fuqi as të drejtë që të thotë ose që të pyesi për arsyen. Përveç atyre që pranojnë shok (sherik) Atij, Zoti Madhështor po të doje, e fal njeriun që ka bër gjynahe qofshin ato edhe të mdhaja. Përveç pabesis ndaj Tij në se ky njeri vdes pa i u lutur për falje, Ai në dashtë e fal. Qoftë edhe për një gjynah të vogël, Ai në dashtë e torturon njeriun. Ai ka njoftuar se ata që kan vdekur si qâfira dhe si murtad, nuk ka per t'i falur kursesi dhe se ata për jetë do t'i torturoji në xhehennem.

Muslimanët të Kibles, në se ibadete nuk i bajnë në përputhje me besimin ma të drejt, d.m.th. si mbas Ehli synnetit dhe se për kët pa u-lutur për falje vdesin, atëhere Zoti Madhështor do t'i torturoji ata në xhehennem, por këta që quhen bid'at nuk kan për të mbetur për jetë në xhehennem.

Me e pa Zotin Madhështor me syt e ballit (në jetën e vërtet) ësht xhâiz. Por kurrkush nuk e ka par Atë. Ditën e kijametit, në mahsher Ai qafirve dhe besnikve me gyjnahe do t'i u duket i vranët, me kahër, me kasavet dhe me një madhësi impozante, të tmershme, deri sa besnikve të mir do t'i u duket me mirrësi dhe bukuri. Në xhennet besnikët do t'a shofin me fjalë të larta të bukuris. Do t'a shofin edhe engjëjt edhe femrat. Qafirët nuk do t'a ken për fat që t'a shofin. Me të madhe thuhet se edhe exhinet nuk do të munden që t'a shofin. Si mbas mendimit të shumicës së dijetarve, besnikët të çmuarë do t'a shofin çdo mëngjez e mbramje, deri sa ata të gradës ma t'ulët do t'a shofin ditave të Xhuma-s. Femrat do t'a shofin disa herë në vit duke festuar atë ditë, do t'a ken për nder të madh se e pan.

Shejh Abdulhak-i Dehlevi në librin e tij persisht kështu shkruan: Në hadisi sherif kështu ësht njoftuar: “Ditën e kijametit Zotin Madhështor do të mundeni qe t'a shifni sikuer që e shifni të katërmbëdhetën e Hanës. Zoti Madhështor sikur që ësht i pakuptuëshem në botë, edhe n'ahiret do të jet dhe do të dihet si i till. Dijetarët e mëdhej Ebul Hasen-i Esh'âri dhe imami Sûjûtî si dhe imami Bejheki kan njoftuar në veprat e tyre se edhe melaiqet do t'a shofin Zotin Madhështor në xhennet. Imami Âzam Ebu Hanife dhe dijetarë të tjer na njoftojnë se exhinet nuk mund të fitojnë sevape dhe si të till nuk kan për të hyr në xhennet, vetëm ata që janë besnik do të shpëtojnë nga xhehennemi. Femrat do t'a shofin si ditë bajrami disa herë në vit. Besnikë të pjekur do t'a shofin çdo mëngjez e mbramje. Deri sa të tjerët vetëm ditave te Xhuma-s. Ky Imami Ebu Hanife vazhdon: “si mbas meje femrat besnike, engjëjt dhe exhinet kan për të përfituar nga ky lajmi i mir, sihariqi.” Femrat të shquara si Fatimatuz-zehra, Hatixhe-ul-qubra dhe Aishe-i-Siddika si dhe femra të tjera të zgjedhura si Merjeme dhe Asije janë të preferuara për t'a parë Zotin Madhështor.

Duhet besuar se Zoti Madhështor do të duket, por nuk duhet menduar as pak se si do të duket. Sepse punët e Zotit Madhështor nuk mund të merren vesh duke menduar. Punët e Zotit Madhështor nuk i ngjajnë punve të botës. Ato nuk maten me shkencën e fizikës ose të kimis. Zoti Madhështor nuk ka anë. Nuk mund të thuhet “Ai ndodhet në këte anë ose n'anën tjetër, ndodhet karshi kësaj ose karshi asaj”. Zoti Madhështor s'ësht ndonjë përzierje as kompozim. Nuk ësht numruar, nuk matet, as llogaritet. Tek Ai nuk bahet as një ndryshim. Ai nuk ka vend, nuk ndodhet në një vend. Nuk ka as një lidhje me kuptimin e kohës. Tek Ai nuk ka “përpara ose pas”, nën ose përsiper Tij. Nuk ka “në të djathtas ose në të majtas”. Prandaj mendimi njerzor, diturija njerzore, mendja njerzore s'ësht në gjendje me kuptue as një vetije të Tij. Pra d.m.th. se nuk mund t'a kuptoje se Ai mund të duket. Fjalët p.sh. dora, kamba, ana, vendi e tj. që permenden nëpër âjete dhe hadise nuk kan kuptime që i dijmë dhe që i përdorim në jetën praktike. Këta jane âjete që duhen besuar, por nuk duhet të diskutohet kuptimi i tyre. Këto âjete e permendin fjalen “dorë”, që në këtë fjalën “dorë” nuk guxojme që t'a kuptojme si dorën t'onë, kjo s'ësht e përshtatshme me vetin e Zotit Madhështor. Në âjet fjala dora do të mund t'a ket kuptimin “energji”. Muhammed alejhisselami Zotin Madhështor e pa në Mi'râxh. Por nuk e pa me syrin e ballit që zakonisht shef në jetën e vërtet (në botë). Po të thotë dikush se “e pash Zotin në jetë”, quhet zindik (renegat). Evlijat e shofin Zotin Madhështor, por jo si që shofin botën dhe âhiretin. Do me than se nuk ësht “rujet” që do të thotë me e pa me syrin e ballit. Por përpara tyre formohet “shuhud” që do të thotë se e shofin me syrin e zemrës e jo me syrin e ballit. Edhe në se disa nga evlijat kan folur se e kan par Zotin Madhështor, ata duke mos qen më vehte (duke qen në trans) mund t'a ken par me syrin e zemres, e jo me syrin e vërtet, ose mund t'a ken komentuar.

Pyetje: Si ma lartë na u-ba e ditur se me e pa Zotin Madhështor me syrin e vërtet ësht xhâiz. Atëhere ai që thotë për diçka se ësht xhâiz pse të jet zindik? Mbassi ai që thotë se ësht e mundur me e pa Zotin, ësht qâfir, për këte gjë a mund të thuhet se ësht xhâiz?

Përgjigje: Me than xhâiz esht ma me vend, ësht ma e përshtatshme. Si mbas mësimeve të Esh'ârit[Ebulhasen Ali bin Ismail Esh'âri vdiq ne Bagdat me 941 (p.Kristhit)] për të qen xhâiz rujeti do të thotë përveç afërsis ndaj Tij, përveç me qen karshi Tij si dhe përveç nëpërmjet të ligjeve fizikore me pa Atë. Zoti Madhështor ësht në gjendje me krijue tek njeriu një fuqi pamjeje fare të ndryshme. P.sh. Ai ësht në gjendje të baje që një njeri i verbët në Kinë, mund t'a shofi miskonjën në Spanjë, ose cili do një njeri në botë mundet t'i shofi të gjitha gjera në Hanë dhe në yjet. Kjo ësht xhâiz. Një fuqi e këtillë mund të ket vetëm Ai. E dyta, me than se: “Në jetë e pash Zotin Madhështor” nuk përputhet me âjetët dhe me mendimin e përbashket të dijetarvet. Për këte arsye për njeriun që e thotë këte thon se ësht “Mulhid” ose “Zindik”. Si përgjigje e tretë, themi se Rujeti (me pa mesyt e ballit në bote), ësht xhâiz, por kjo nuk do me than se me e pa me ndihmën e ligjeve fizikore. Deri sa njeriu që thotë: “E pash Zotin” ësht duke thanë se e pa siç i shef gjera të tjera.” Por në këte mënyrë “me e pa Zotin” nuk ësht xhâiz (e lejueshme). Kjo që thotë njeriu si dhe gjera të përngjajshme me këte, janë shkak për pabesi dhe sharje ndaj Zotit Madhështor. Ky njeri pra quhet “mulhid” ose “zindik.”

Autori i ketij libri, Zotërija e tij Mevlâna Halidî Bagdadî pas këtyre përgjigjeve thot: “Vini re”. Me këte ai don të nënvizoje se përgjigjeja e dyte ësht ma e drejtë. Qoftë mulhidi, qoftë zindiku për vehten thonë se janë musliman. Në këte mulhidi ësht i sinqert. Ai beson se vet ësht musliman dhe se ësht në rrugë të drejtë. Deri sa zindiku ësht armik i Islamijetit. Ai ësht “musliman” vetem për sy e faqe. Ai ësht musliiman për t'a rëxuar Islamijetin nga mbrenda dhe për t'i mashtruar muslimanët. Nuk mund të mendohet që nata, dita, koha në pergjithësi që të kalojnë përmbi Zotin Madhështor. Si që tek Zoti Madhështor n'as një pikëpamje nuk bahet as një ndryshim, as për të kaluarën nuk mund të thuhet se kështu ose ashtu ka qen. Ose në t'arthmen kështu do të jet. Zoti Madhështor nuk futet kurkundi. Ai nuk bashkohet me as gjë. Zoti Madhështor nuk ka as një kuptim të kundërt. Ai nuk ka as një të përngjajshme, Ai nuk ka ortak, as ndihmës. Ai nuk ka mbrojtës. Ai nuk ka të shoqe. Ai ësht i pranishëm çdo çast me çdo njenin. Ësht i pranishëm në çdo vend dhe ësht dominuës. Nuk ka as nanë as baba, as të bir, as të bijë. Çdo njenit ësht ma i afërt se sa damari i shpirtit të njeriut. Por me qen i pranishëm, me qen i rrethueshëm, me qen së bashku dhe afër nuk janë siç i kuptojmë ne. Afërsija e Tij s'ësht e mundure që të merret vesh as me diturin e dijetarve, as me zgjuarsin e shkencëtarve e as me zbulimet dhe dëshmit e evlijavet. Te vertetën e thelbit të ketyre gjerave mendja e njeriut s'ësht në gjendje që t'a kuptoje. Zoti Madhështor në vetin e Tij dhe n'atributët e Tija ësht një. Këtu s'ësht e mundur që të bahet ndonjë ndryshim.

Emrat e Zotit Madhështor janë emra të caktuara n'Islamijet dhe këto emra jan xhâiz. Përveç atyre të caktuarve, të tjerët nuk jane xhâiz. P.sh. Zotit të Math “âlim” (dijetar) mund t'i thuhet, deri sa për një dijetar fakîh nuk thuhet. Sepse Islamijeti Zotit Madhështor nuk i ka than fakîh. Sikuër edhe hyjnî me than për Zotin Madhështor nuk ësht xhâiz (e lejuar), sepse hyjnî d.m.th. idhull, idol. P.sh. hyjnît, idhulët e Indijanvet ësht kau. Edhe në gjuhra të tjera fjalët Dieu, Gott, God mund të përdoren në kuptimin e idhulit. Këto emra nuk mund të përdoren për Zotin Madhështor.

Emrat e Zotit Madhështor jan të pa fund. Njëmijë e një nga ato jan të shquarë. D.m.th. se njëmijë e një emer të veta Ai i u-ka bër të njohur njerzve. Në fen e Muhammedit nga këto emra jan njoftuar nëndëdhjet e nënd(99). Këto emra quhen “Esmai hysnâ”.

Sifati zatijje (vetijet, atributët personale) të Zotit Madhështor janë gjashtë. Këto i treguam ma përpara. Tani sifati thubutijje, që janë vetijet e veçanta të Zotit Madhështor e që simbas sektit Maturidijje janë tetë, por simbas sektit Esh'arijje janë shtatë. Edhe këto vetijet (atributet) janë të përjetshme, t'amshueshme. D.m.th. se do të jenë deri në pafundshmëri. Janë të shenjtë. Nuk janë si vetijet e krijesavet. Ato nuk mund të merren vesh me mend, duke i krahasuar me ato të botës, nuk mund të kuptohen. Këto vetijet Zoti Madhështor njerzve u ka bër të njohtuar me nga një shembull. Duke i mar parasysh këta shembuj, vetijet e Zotit Madhështor pak mund të kuptohen. Njeriu si që nuk ësht në gjendje që t'a kuptoje Zotin Madhështor, nuk ësht xhâiz (lejueshme) që të mendon dhe të mundohet për t'i kuptuar ato. Këto tetë vetijet nuk janë edhe të njajtë por edhe nuk jane veç e veç. D.m.th. vetijet e Tija nuk janë Ai vet, nuk janë as jashtë të Tij. Këto tetë vetijet (sifati thubutijje) janë:

1) Hajat (egzistencë, gjallëri)

2) Ilm (që di çdo gjë, i plotdijtur)

3) Sem (të dëgjuarit)

4) Basar (të pamët)

5) Kudret (plotfuqishmëri)

6) Qelam (fjalë, të folurit)

7) Irade (vendosmëri)

8) Tekvin (krijimtari)

Te gjitha këto vetijet e Zotit Madhështor janë të kuptueshme. Në as njenën nga ato nuk mund të bahet as një ndryshim. Zoti Madhështor krijon kaq lloj krijesash dhe që të gjitha ato i ruan që të mos zhduken. Ai përsëri ësht një. Tek Ai s'bahet ndryshim. Çdo krijesë në çdo çast, në çdo pikëpamje e ka nevojën e Tij. Deri sa Ai nuk ka nevojë për as gjë.

2)- Themeli i dyt i besimit ësht: me besue melaiqet (engjëjtë) e Zotit Madhështor. Melek (shumës melaiqet)-engjëll, d.m.th. përfaqsues, i dërguar, lajmeruës, ose fuqi. Melaiqet janë materi të hijshme. Janë shumë të lehta, bile ma të lehta se gazrat. Janë të shkëlqyeshme si nur (shkëndi e shenjtë). Janë të gjallë e të mendshëm. Ata nuk i kan të këqijat si njerzit. Mund të shëndrohen në çdo formë. Sikuer që gazrat dhe landët kur ngurosen marin forma të ndryshme, ashtu edhe engjëjt marin forma të bukura. Engjëjt nuk janë shpirtra të dalur nga trupra të njerzve të mëdhej. Krishterët kështu i parafytyrojnë se engjëjt janë shpirtra të dalura nga trupra të njerzve të mëdhej. Engjëjte nuk janë as pa landë si që janë energjija dhe fuqija. Disa nga filozofët të vjetër kështu mendonin. Krijimi i engjëjve ësht përpara të gjitha krijesave. Për këte arsye para besimit në libra, engjëjtë filluan të besohen. Por edhe librat janë para pejgamberve. Prandaj gjera që duhen besuar radhohen në këte mënyre.

Besimi në engjëjtë kështu lypset të jet: ata janë robë të Zotit Madhështor. Ata nuk janë as të bij as të bijat e Tija. Qafirët dhe mushrikët kështu mendojnë. Zoti Madhështor i don që të gjith engjëjtë. Por edhe ata i binden urdherave të Tija. Nuk bajnë gjynahe as i kundërshtojnë urdhërat e Tij. Nuk janë as mashkuj, as femra. Nuk martohen, femijtë nuk mund të ken. Janë të gjall. Simbas Abdullah Ibni Mes'ûdi (radijall-llahu anhu) një lloj ehgjëjsh paskan fëmi. Ai thotë se iblisi (shejtani) dhe exhinet qenkan fëmijt e këtyre engjëjve. Zoti Madhështor kuer i krijoi njerzit, melaiqet t'ashtuquajtura “Zelle” brohoritën: “O Zoti Madhështor mos valle i krijon ata qe t'a prishin rendin”?. Kjo tregon se ata janë të pafajshëm, pa gyjnahe dhe të padamshëm.

Melaiqet “mahluk” janë ma të shumtë. Përveç Zotit Madhështor, as kush nuk mund t'a dije numrin e tyre. As një vend në qiejt nuk ka ku ata nuk bajne ibadete të tyre, i luten Zotit Madhështor. Ne qiell çdo vend ësht plot me melaiqet ku ata falin namaz. Në qiejt, në tokë, në bimët, n'yjet, në të gjallët e të pagjallët, në pikat e shiut, në gjethe të pemve, në çdo molekul, në çdo atom, në çdo reakcion e lëvizje, në çdo gjë melaiqet kan nga një detyrë, Ku do që të jen, i kryejnë detyrat e tyre ndaj Zotit Madhështor. Melaiqet jan ndërmjetës ndërmjet krijesave dhe të Zotit Madhështor. Disa nga ata jan superiorë përmbi të tjerët. Disa nga ata ngarkohen me detyrë që t'u sjellin njerzve mendime të mira. Kësaj i thon ilham (inspirim) ose (frymzim). Disa nga melaiqet nuk dijnë bile kurr gjë për njerzit si dhe nuk dijnë kurr gjë për krijesat. Këta melaiqe dridhen përpara bukuris të vetive të Zotit Madhështor. Çdo engjëll e ka vendin e veçant të tij. Ata nuk largohen nga këto vende. Disa nga ata kan nga dy, disa nga katër e ma tepër krahë. Krahët e tyre jan simbas tyre. Njeriu kuër dëgjon emrin e dikujt qe s'e ka par, as s'e ka dijtur, këte mendon si gjë që e din, por këtu mashtrohet. Besojmë se engjëjt kan krahë, por si jan ato, nuk dijmë. Nëpër kisha, nëpër disa revista si dhe nëpër filme të ndryshëm shofim disa vizatime. Këto vizatime paraqiten gjoja si engjëjtë. Ato jan t'ujdurdisura, janë stoli. Muslimanët këto vizatime nuk i bajnë. Përveç se muslimanët këto vizatime nuk i bajnë, ata që i bajnë mos të mendojnë se bajne diçka të vërtet. Aman, ne muslimanët mos t'u mashtrohemi këtyre. Melaiqet e xhennetit jan në xhennet. Ma i madhi i tyre ësht “Ridvan”. Engjëjt e xhehennemit quhen “Zebâni.” Këta i kryejnë detyrat e tyre përkatse. Zjarri i xhehennemit nuk i djeg ata. Sikur që deti nuk ësht i damshëm për peshqit. Engjëjt ma të mëdhej të xhehennemit. “Zebanî” janë nëndmëdhet. Ma i madhi i tyre esht “Mâlik”.

Engjëjt shënuës të gjynaheve dhe të sevapeve të njerzve, si dhe veprimeve të tyre jan dy të natës e dy të ditës. Këta quhen “Qiramen qâtibîn”, ose engjëjt e kujtesës. Për veç këtyre, ka patur edhe engjëj te tjer. Engjëlli i krahut të djatht ësht eprori i atij të së majtës. Ai i shënon gjera të mira dhe ibadete, të bëra Zotit Madhështor. Deri sa engjëlli i krahut të majtë i shënon gjera (punë) të këqija, gjynahët. Në varr, pas vdekjes melaiqet që do t'i provojnë njerzit janë engjëjt të veçantë. Këta engjëj pyetës quhen “Munker” dhe “Nekîr”. Ata që i provojnë besnikët janë “Mubesh-shir”.

Melaiqet ndërmjet tyre kan një farë epërsije. Ata ma te mëdhejt janë: i pari “Xhebraili” alejhisselam. Detyra e tij ësht me i u komunikue pejgamberve “Vahjet” (urdhrat e Zotit). I dyti engjëll ësht Israfili, i cili do t'i fryeje burin “sur”. Ky engjëll dy herë do t'i fryeje buris. Në të parën herë çdo gjallresë për veç Zotit Madhështor, ka për të vdekur, deri sa në të fryerjen e dytë, që të gjith të vdekurit do të ngjallen. I treti engjëll ësht Mikaili. Detyra e tij ësht rregullimi i ekonomis, me krijue lirësi ose shtrejtësi e tj. si dhe me vue në lëvizje çdo materi duke krijuar qetsi dhe lumturi. Engjelli i katërt ësht “Azraili” alejhisselam. Ky ësht engjëll që merr shpirtrat e njerzve. Pas këtyre katër melaiqeve, të katër të tjer të kategoris kryesore, që quhen edhe me emër “Hamelei arsh” janë. Diten e kijametit ata do të jen tetë. Engjëjt që do të jen pranë Zotit Madhështor (në prezencën e Tij) quhen “Mukarrebîn”. Engjëjt torturues janë “Kerubijân”. Melaiqeve të rahmetit u thonë “Ruhanijân”. Këta janë melaiqet ma të randësishëm. Përveç pejgamberve nga njerzit ma të lartë ata janë. Deri sa qâfirët janë ma të poshtrit e krijesavet.

Ne fryerjen e parë të buris, përveç katër melaiqeve ma te mëdhej dhe melaiqeve “Hamelei arsh”, të gjith të tjerët do të zhduken. Pas këtyre do të zhduken ata të “Hamelei arsh”-it dhe ma vonë ata të katër të tjer. Në fryerjen e dytë, në fillim do të ringjallen që të gjith, por të katër të mdhejt dhe ata të “Hamelei arsh” it para fryerjes së dytë do të ringjallen. Kjo do të thotë se këta engjëj si që janë krijuar para të gjitha gjallresavet, po ashtu do të zhduken pas të gjallve tjerë.

3) Themeli i tret i besimit ësht me i besue librat që i ka dërguar Zoti Madhështor.

Këto libra Zoti Madhështor pejgamberve u-ka dërguar nëpërmjet të melaiqeve, duke folur në veshet e tyre, disa pejgamberve u ka derguar në formë te shkrimit e disave nëpërmjet të melaiqeve me fjalë. Gjith këto libra janë “Qelamull-llah” (Fjalët e Zotit Madheshfor). Janë të përjetshme e të pafundshme. Nuk janë krijesa. Nuk janë fjalë të pejgamberve, as të melaiqeve. Fjala e Zotit Madhështor nuk ësht si fjalë që ne e shkruajmë dhe e mbajmë në mend, ose si ajo që e flasim. Nuk ësht si fjala që gjindet në të folurit t'onë, ose që gjindet në kujtesën t'onë. Ajo s'ësht as germë tingllore ose bashktingllore. Këto vetijet të Zotit Madhështor njeriu nuk ësht në gjendje që t'i kuptoji. Por atë fjalë njeriu e lexon, e ruan në kujtesë dhe e shkruan. Fjala e Zotit kuër ësht pranë nesh, ësht “hâdis”, d.m.th. krijuar pastaj. Kjo do të thotë se fjala e Zotit ka dy faqe. Duke qen së bashku me njerzit ësht “mahluk” (krijuar) dhe “hâdis” (krijuar pastaj). Gjithë kjo do të thotë se ësht krijuar për njerzit edhe pas krijimit të njerzve. Por duke menduar se ësht fjala e Zotit, atëhere do te thotë se ësht “kadim” (lasht).

Të gjitha libra që i ka zbritur Zoti Madhështor janë “hak” (të drejta). Kjo d.m.th. se janë të drejta. Tek ato nuk ka gënjeshtra dhe falsifikime.

Ësht than se edhe dënimi edhe falja e dënimit janë xhaiz (e lejueshme) për Zotin Madhështor. Këto janë të lidhura me kushte të panjohura për ne si dhe vullnetin e fort dhe dëshirën e Tij. Ose, kjo mund të thotë falja e denimit të merituar të robit të Tij. Qelami (fjala e Zotit) që tregon dënimin nuk do të thotë me lajmërue diçka që do t'a kishte kuptimin se duke falur do të jet gënjeshtër. Sikur që nuk ësht i detyruar të mos sjelli në vend nimetët (të mirat)e premtuar, për Ate ësht e mundur që t'i fali gjynahët. Këte e vërteton edhe mendja, e vërtetojnë ligjet e maredhanjeve ndërmjet njerzve dhe ajeteve të Kur'ani qerimit.

Duke mos patur ndonjë pengesë, ajeteve dhe hadiseve duhet me u dhanë kuptime të kjarta. Nuk ësht xhaiz (lejueshme) me u dhan ndonjë kuptim të përngjajshëm. Kur'ani qerimi që ësht fjala e Zotit Madhështor dhe hadisët (fjalët e Pejgamberit) janë shkruar në dijalektin e fisit të Muhammedit alejhisselâm “Kurejsh”. Fjalët e Zotit, d.m.th. Kur'ani qerimi duhet të meren me kuptimin e tyre që kuptohet në Hixhaz. Kuptimet që me kohë janë ndryshuar, por që akoma sot po i përdorim s'ësht e drejtë me i përshtat fjalës së Zotit, as me i përkthye. Në ajetët që quhen “Muteshâbihât” ka kuptime jo të kjarta. Kuptimet e tyre i din vetëm Zoti Madhështor, si dhe pak dijetarë t'ashtuquajtur “Ilmi ledunni”. Për veç këtyre as kush tjetër nuk mund t'i kuptoji. Prandaj ajetët “muteshâbih” duhen besuar si Kur'an, si fjala e Zotit, por nuk duhet që të komentohen. Dijetarët e radhave t'Esh'arijve thonë se këto ajete shkurtimisht, ose gjerësisht mund të komentohen në mënyrë “Te'vil”. Kjo fjalë “te'vil” natyrisht, ësht arabisht dhe e ka kët kuptim: ndërmjet kuptimeve të ndryshëm të fjalës me zgjedh at kuptim që ësht i shquar. P.sh. në suren “Isra” thuhet “Dora e Zotit ësht përmbi duar të tyre” dhe kjo ësht fjala e Zotit. Për këte lypset kështu me than: “Unë këte kështu e besova, ashtu siç ka dashur të thot Zoti”. Ësht e drejtë dhe më mirë me than kështu “kuptimin e kësaj unë nuk e kuptova, Zoti e din”. Ose duhet që të themi se diturija e Zotit s'ësht diturija e jonë. Vullneti i fort i Tij nuk i ngjet vullnetit t'onë të fort. Si kjo, pra edhe dora e Zotit Madhështor nuk ësht si dora e robve të Tij, duhet që të themi. Në librat të derguarë nga Zoti Madhështor, vetëm leximi i disa ajetëve ose vetëm kuptimi i tyre, ose edhe leximi edhe kuptimi së bashku jan anulluar, ose jan ndryshuar nga All-llahu Teâlâ. Kur'ani qerimi i ka anulluar të gjitha libra, i ka ngrejtur ato nga perdorimi. Kur'ani as një here nuk mund të ket gabim, haresë ose ndonjë mungesë. Të gjitha diturit, edhe në të kaluarën edhe në të arthmen egzistojnë në Kur'ani azimush-shan. Për këte arsye ai ësht ma i vlershmi nga te gjitha librat qiellorë. Kur'ani qerimi ësht mrekullija ma e madhe e Resulull-llahut. Sikuer të gjith njerzit dhe exhinet të bashkohen, të përpiqen sa të duan, nuk mund t'a thuajnë as një fjali edhe ma të shkurtër të Kur'âni qerimit. Të gjith poetët e çdo lloji t'Arabis u-bashkuan, shumë u-përpoqën, por nuk qen në gjendje me than ate që ësht than në ajete edhe ma të shkurtra. Ata u-mundën përpara Kur'âni qerimit. Mbetën të habitur. Zoti Madhështor armiqt e Islamit i ban të pazot e të mundur përpara Kur'ânit. Fjalët e bukura të Kur'âni qerimit jan mbi çdo fuqi të njeriut. Njerzit nuk jan të zot me fol si ai. Ajetët e Kur'ânit nuk u ngjajnë vjershave të njerzve.

Librat qiellor të zbritura janë njëqindekatër. Dhjet janë zbritur Adem Alejhisselâmit, pesëdhjet Shît alejhisselâmit, tridhjet Idris alejhisselâmit, dhjet Ibrahim alejhisselâmit. Këto jan të përmendura. Libri “Tevrat” i ka ardhur Musa alejhisselâmit, “Zebur”i ka ardhur Davut alejhisselâmit. Ungjilli i ka ardhur Isa alejhisselâmit dhe ma në fund Kur'âni qerimi i ësht zbritur Muhammed alejhisselâmit.

Kuer njeriu don që të ndaloj diçka, ose kuer don që të pyesi diçka, ose që të lajmëron diçka të gjithë këto ma përpara i pregatit në kokë të tij. Kësaj i thonë “Qelami nefsi”. Këto jan kuptime që nuk mund të spjegohen as turqisht, as arabisht, as persisht. Por që të thuhet në gjuhra të huaja nuk mund të jet shkak i moskuptimit të origjinalitetit. Fjalve që tregojnë këto kuptime u thonë “Qelâmi lafzî. Kjo “qelami lafzî” mund të spjegohet në gjuhra të tjera. Nga kjo kuptohet se “Qelami lafzi” ësht një atribut i pandryshueshëm, i thjesht që ndodhet tek njerëz që jan të zot të fjalës, pastaj vullneti i fort, të pamët e tij. Deri sa “Qelami lafzi” “esht një grup germash, të dalura nga goja e njeriut dhe që spjegojnë “Qelami nefsin”. Ja pra fjala e Zotit ësht fjalë e përjetshme, pa pushuar e folur dhe ësht e pakrijuarë. Ky ësht atributi i Tij fare i veçant.

Atributi “Qelam” ësht i thjesht, nuk ndryshon as një herë, nuk ësht i përbër nga germa. Nuk ësht as germë tingëllore, as germë bashkëtingllore. Qelam, pra ësht e pandarë në dhanjen e urdhërave, të ndalesave ose në lajmërime të ndryshme, tek ajo nuk ka që të përpjestohet (të ndahet) në gjuhra të ndryshme si p.sh. arabisht, persisht, turqisht e tj. Fjala e Zotit nuk ka nevojë për mjete, si kujtesë, vesh, gjuhë e tj. Kuptohet se ajo (fjala e Zotit) ësht një qenje krejtësisht ndryshe nga ato të gjitha. Fjala e Zotit mund te flitet në çdo gjuhë. Në se flitet arabisht, fjala e Zotit ësht Kur'âni, në se flitet në gjuhën çifute ësht Tevrati, në se flitet në gjuhrat e Krishterve, atëhere ësht Ungjilli. Fjala hyjnore lajmëron gjera të ndryshme. Kuer ban të njohur ndonjë lajm, atëhere ësht “Haber”. Po mos të jet “haber”, do të jet “Insha” (dëshirë). Në se lajmëron urdhërë, atëhere ësht “Emir”. Dhe në se lajmëron diçka që ndalohet, ësht “Nehj”. Në fjalën e Zotit jan të pamundura ndryshimi, shumzimi e tj. Të gjitha libra si dhe fletët e tyre jan që të gjitha nga vetijet të larta të Zotit, d.m. th. se jan nga egzistenca e Tij. Fjala hyjnore po të jet arabisht, atëhere ësht Kur'âni qerimi, pra fjalës së shenjtë, të zbritur nga Zoti dhe që mbahet përmend tek njeriu i thonë Kur'âni qerim, i cili ësht zbritur copë copë, pjesë pjesë, por që të gjitha e përbajnë Kur'âni qerimin.

Dijetarët e rrugës së drejtë vërtetojnë se fjala e Zotit ësht “Kadîm” (e lashtë).

Pyetje: Nga sa u-permend ma sipër kuptohet se fjala e Zotit që ësht e amshueshme, nuk digjohet. Për të than se e digjova fjalën e Zotit, do të thotë se e digjova zërin e Tij dhe fjalët e Tija. “E kjo përseri do të thotë e kam kuptuar zerin, i cili shqyptohet si dhe fjala e Zotit Madhështor”. Që të gjith pejgamberët në këtë mënyrë e kan dëgjuar fjalën e Zotit, atëhere ç'ësht arsyeja që vetëm Musa alejhisselâmi përjashtohet nga kjo?

Pergjigje: Musai e dëgjoi në mënyrë jo të zakonshme hyjnore, e dëgjoi pa zë fjalën e përjetshme. Ai e dëgjoi në mënyrë të paspjeguarë, sikuer që Zoti në Xhennet do të duket në mënyrë të paspjeguarë. As kush tjetër në këte mënyrë nuk e dëgjoi. Po, ai fjalën e Zotit e dëgjoi me zë, por jo vetëm me vesh. E dëgjoi me çdo pjesën ma t'imtë të trupit të tij, ose e dëgjoi vetëm nëpërmjet të një peme, por jo me zë. Nuk e dëgjoi me ndihmën e vibracionit t'ajrit ose me ndihmën e ndonjë ngjarjeje tjetër. Kështu ka qen edhe me Resulull-llahun, Natën e Mi'raxhit. Kështu e degjoi fjalën hyjnore të Zotit, Kur'ânin, duke e mar në dorzim nga Xhebrail alejhisselâmi.

4- Themeli i katërt i besimit ësht me besue në pejgamberët e Zotit Madhështor. Zoti Madhështor i ka dërguar pejgamberët që t'i sjellin njerzit në rrugë të drejtë. “Resul” d.m.th. pejgamber. Kuptimi i tij në fjalor: person i dërguar, lajmimtar. Në Islamijet resul ka kët kuptim: superior, eminent, i vlefshem, person'i nderuar, ai i cili nuk ka as një vesë të keqe, ai që nuk ka as një qëndrim të papëlqyeshëm. Pejgamberët e kan edhe atributin “Ismet”, që e ka kuptimin: i cili edhe para komunikimit si pejgamber, nuk ka bër asnje gjynah, qoftë edhe ma të voglin. Qafirët që deshin t'a rexojne Islamijetin nga mbrenda, thoshin se Muhammedi alejhisselam, para se të jet pejgamber, priste kurban (fli) përpara idolve. Edhe këto akuzat e tyre donin që t'i dokumentojnë nëpërmjet të librave të shkruara nga qafirët. Nga sa tham edhe ma lartë, kuptohet se akuzat e tyre të turpshme kan qen gnjeshtra. Mirë po mbas shpalljes së tij si pejgamber e deri sa u-kuptua pejgamberllëku i tij, tek ai nuk ka patur as verbësi (qorllëk), as shurdhsi si dhe as gjë tjetër të turpshme, ose ndonjë të metë tjetër. Duhet me besue se çdo pejgamber ka patur këto vetijet: “Emanet” (porosi), “Siddik” (besnik), “Teblig” (komunikim), “Adalet” (drejtësi), “Ismet” (pa gjynahe), “Fetanet” (zgjuarsi), “Emnul-azl” (nuk pushohet nga detyra).

Pejgamberi, i cili sjell një sheriat të ri quhet “Resul”. Pejgamberi i cili nuk predikon një fe të re, por i fton njerzit në fen e maparshme, quhet “Nebi”. Por në pikëmpamje të komunikimit të urdhërave si dhe ftesës për në fe t'All-llahut teâla ndërmjet “Resul”-it dhe “Nebi”-ut nuk ka as nje dallim. Me besue në pejgamberët do të thotë që ndërmjet tyre mos të bahet as një dallim dhe se ata janë besnik të fjalës së drejtë. Ai që s'e beson njenën nga këto, do të thotë se nuk e beson as njenin pejgamber.

Pejgamberllëku nuk përfitohet duke punuar dhe duke i sjell në vend të gjith ibadete (lutjet). Kjo bahet me emrimin nga Zoti Madhështor. Te gjitha fejat janë dërguarë që punët e njerzve edhe në këte botë edhe në botën tjetër (âhiret) të jenë të rregullta dhe me vlerë. Gjithashtu fejat kan për qëllim që njerzit të ruhen nga punë të këqija dhe të damshme t'a ken qetsin e nevojshme. Pejgamberët as një herë nuk janë trembur nga armiqt, me gjith se ata gjithmon janë munduar që t'i damtojnë ata, të tallen me ata e t'i pengojnë punët e tyre në kryerjen e detyrave të tyre të shenjta. Ata duke mos u-trembur nga armiqt e fes, i kan vazhduar misionët e tyre. Zoti Madhështor për të treguar se pejgamberët jan besnik dhe se flasin drejtë, i ka pajisur ata me mrekullira ti cilat kurrkush nuk ka qen në gjendje që t'i kundërshtoji ato. Njeriu që e pranon pejgamberin dhe e beson at, quhet njeri nga ummeti i tij (nga bashkësija e tij). Ditën e kijametit, në se do të luten njerzit e ummetit, pejgamberët do të ndërmjetsojnë për faljen e gjynaheve të tyre. Muslimanët do t'i luten Muhammedit: “Shefaat ja Resulull-llah”, që do të thote: “Ndërmjetso o Muhammed për faljen e gjynaheve t'ona”. Për t'u lutur për faljen e gjynaheve do të preferohen dijetarët, njerzit që kan bër punë të mira si dhe evlijat. Pejgamberët në varret e tyre janë të gjall, gjë që ne nuk jemi në gjendje që t'a kuptojmë. Dheu nuk e kalb trupin e tyre fatlum. Në lidhje me këte në një hadisin e Pejgamberit të dashur kështu thuhet: “Pejgamberët në varrët e tyre falin edhe namaz, e bajne edhe haxhillekun”.

Syt fatlume të pejgamberve kuer flejnë, syt e tyre të zemrës nuk flejnë. Të gjith pejgamberët janë të barabart në pikëpamje të epersive ndërmjet tyre si dhe në pikëpamje të kryerjes së detyrave të tyre. Shtatë gjera (vetijet) që i përmendëm ma lartë i kan që të gjith pejgamberët. Ata nuk mund të pushohen nga detyra. Deri sa nga evlijat mund të meret titulli i evlijallëkut. Pejgamberët bahen nga njerez. Pejgamberët e njerzve s'mund të bahen nga rradha e exhineve ose të engjëjve. Exhinet dhe engjëjt nuk mund të arrijnë deri në gradën e pejgamberit. Ndërmjet pejgamberve ka disa dallime në disa pikëpamje. Si p.sh. nga numri i math i ndjeksave (ummeti), nga pikëpamje e randësis së melaiqeve komunikues të pejgamberllëkut, nga pikëpamje e përhapjes së misionit, dituris, si dhe mrekullive të tyre. Nga pikëpamje e të mirave si dhe t'epërsive si dhe nga pikëpamje e të gjitha veçorive të lartëpërmendura, pejgamberi i fundit Muhammed alejhisselami qëndron në shkallën ma të lartë nga të gjith pejgamberët. Numri i pejgamberve nuk dihet me saktësi. Përmendet shumë se janë 124 mije. Nga keta 313 ose 315 jane “resul." Gjashtë nga këta janë ma të lartë. Këta quhen “Ulul, âzâm (të lartë e të mëdhej). Ata janë: Ademi, Nuh-u, Ibrahimi, Musai, Isai dhe Muhammed Mustafa alejhisselam.

Nga pejgamberët janë të përmendur tridhet e tre, nga ata: Adem, Idris, Shit, Nuh, Hud, Salih, Ibrahim, Lut, Ismail, Is'hak, Jakub, Jusuf, Ejub, Shuajip, Musa, Harun, Heder, Jushabin Nun, Iljas, Eljesa, Zulqufli, Shem'un, Ishmoil, Junus bin Meta, Davud, Sulejman, Llokman, Zeqerijja, Jahja, Uzeir, Isa bin Merjem, Zulkarnejn dhe Muhammed alejhisselâmi.

Ne Kurâni qerim janë njoftuar emrat e vetëm 28 të tyre. Shiti, Hezri, Jusha, Shemun dhe Ismaili nuk janë njoftuar. Nga këta 28: Zulkarnejni, Llokmani dhe Uzeiri me siguri nuk dihet në se kan qen pejgamber.

Per Ibrahim pejgamberin thonë “Halilul-llah” sepse në zemrën e tij përveç dashuris ndaj Zotit Madhështor, nuk ka patur as një dashuri tjetër. Musa alejhisselâmi ësht “Qelimull-llah”, sepse foli me All-llahun teâlâ. Isa alejhisselâmi ësht qelimetullah. Sepse ai nuk ka baba. Ai nga nëna lindi me fjalën hyjnore: "Lind"! Për veç kësaj ai fjalët plotë me murekulli të All-llahut teâlâ i predikonte duke transmetuar në veshët e njerzve.

Nga të gjith njerzit në botë Muhammed alejhisselâmi ësht ma i nderuar, ma i vlershëm. Ai ësht shkak për krijimin e të gjitha krijesave dhe ësht quejt “Habibull-llah”, që d.m.th. “I dashuri i Zotit Madhështor. Ka shumë gjera që dëshmojnë se ai ësht “Habibull-llah”, ka shumë gjera që e tregojnë epersin e tij. Prandaj për at s'mund të thuhet se ësht i mundur, ose ka dështuar. Ditën e kijametit ai ma i pari ka për të dalur nga varri. I pari ka për të shkuar në vendin e mahsherit. I pari ka për të hyr në xhennet. Mrekullit e tija janë të panumurta, nuk mjafton fuqija e njeriut qe t'i numroji ato. Ne këtu do t'a marim në dorë mrekullin e Mir'axhit.

Resulull-llahu (S.A.V.) duke qen në shtrat, e zgjuan dhe trupin e tij fatlum, nga Mekkeja e çuan në Mesxhidi Aksa në Jerusalem. Nga këtu e çuan në vende ku donte Zoti Madhështor. Ato ishin vende pas katit të shtat të qiellit. Mir'âxhi duhet kështu të besohet. Grupi degjeneruar njerzish nga Ismailî-t si dhe dijetar të tjer armiq t' Islamit në menyra dinake than se çeshtja e Miraxhit u-realizua në kushte vetëm në lidjhe me shpirtin. Gjoja Muhammed alejhisselâmi nuk vajti me trup. Me këte ata kan për qellim që t'i mashtrojnë muslimanët. Librat e tyre të prishura nuk duhet që t'i lexojmë, nuk duhet që të mashtrohemi. Çeshtja e Mir'axhit që ësht spjeguar me hollsi në shumë libra, p.sh. ne librin “Shifai Sherif”[Autori i kesj vepre Ijâd Maliki vdiq ne v.1150 ne Merrakush.]. Edhe në librin “Saadeti ebedijje” me hollesi flitet mbi Mir'axhin. Pra, Mir'axhi kështu vazhdon: Pejgamberi alejhisselam deri në vendin “Sidretul munteha” vajti në shoqrimin e Xhebrailit. Sidretul munteha që ësht një dru peme në katin e shtat të qiellit. Përtej kësaj peme as një dituri, as një lartësi nuk mundet që të shkoj e t'a kapërceje. Në kët vend Resulull-llahu e pa Xhebrailin alejhisselam me të 600 krahë. Kjo ësht forma origjinale e tij. Xhebraili deri në vendin Sidre erdhi së bashku me Resulull-llahun dhe aty qëndroi. Pejgamberin alejhisselam nga Mekke-ja deri në Jerusalem e nga andej për në katin e shtat të qiellit e çuan të hypur mbi “Burak”-un. “Burak”-u esht një kafshë xhenneti, e bardhë, diçka ndërmjet mushkës dhe gomarit. Nuk esht kafshë botërore. Nuk ësht as mashkull, as femër, shumë e shpejtë ësht. Resulull-llahu (S.A.V.) në Mesxhidi aksa (në Jerusalem)e kreu detyrën e imamit, bëri imamllëk për pejgamberët dhe e falën namazin e jatciut ose namazin e sabahut. Pejgamberët aty u-dukën në formën e njeriut. Pastaj Muhammed alejhisselami nga këtu u-ngjit nëpër një shkalle të panjohurë për në katin e shtat të qiellit. Melaiqet, të radhiturë rreth e përqark e nderonin. Në të arritur në çdo kat Xhebraili lajmëronte se Resulull-llahu ka arritur dhe kërkonte sihariqe. Në çdo kat të qiellit Xhebraili u-pa me Resulull-llahun dhe u-përshëndet. Në Sidre Pejgamberi pa shume gjera të çuditshme. Ai aty i pa nimetët e xhennetit dhe torturat e xhehennemit. Ai nga dëshira që kishte për t'a par bukurin hyjnore të Zotit Madhështor, nuk shikoi bile as njenin nga nimetët e xhennetit. Nga vendi Sidre vet u-nis duke përparuar nëpër dritën e “nur”-it. Ai me kët rast i dëgjoi zërët e engjëjve se si llafoseshin ndërmjet tyre. Kaloi nëper shtatdhetmijë perde. Largësija ndërmjet dy perdeve ka qen sa një udhtim nga 500 vjetë. Pastaj kaloi nëpër një fron të shtruar në një shtrat ma të shkëlqyeshem se Dielli. Arrijti në lartësin hyjnore. Ai këtu e kaloi edhe kuptimin e kohës edhe kuptimin e vendit edhe kuptimin e materis. Arrijti në vendin e bukur ku do t'a dëgjonte fjalën e Zotit Madhështor.

Muhammed alejhisselami e pa Zotin Madhështor, e pa pa kuptimin e kohës dhe vendit. E pa në mënyrë sikuer Zoti Madhështor do të duket në menyrë të pakuptueshme n'âhiret. Ai foli me Zotin, por pa fjalë e pa zë. Ai i falenderoi në mënyrë ma të lartë Zotit Madhështor. Ai këtu pati shpërblime e nderi të pakufizuar. Këtu me kët rast namazi u-ba farz. Kjo atij i u urdhërua nga Zoti Madhështor. Me kët rast u-urdherua që namazi të jet pesdhet reqate, që pastaj zbriti në 40 reqate, pesë vakte. Deri në këtë kohë falesh vetëm namazi i sabahut dhe ai i iqindis. Ose falesh vetëm namazi i jatcis. Pas këtij udhtimi të gjatë, pas shumë lavdërimesh, pas çudirave të shumta që i pa, u-këthye në shtrat në shtëpi. Shtrati nuk ishte ftohur akoma. Këto që na bahen të dijtur, kan qen të njoftuara nëpërmjet të ajeteve dhe hadisve. Ata që i refuzojnë këto diturit mbi Mir'âxhin, do të thotë se nuk janë nga Ehli synneti. Dihet se ai që nuk beson në ajëtet dhe hadiset esht qafir.

Tani të bajmë të njohur se Muhammedi (S.A.V.) ka qen “sejjidul enbija”, d.m.th. se ai ka qen pejgamberi ma i lart dhe se për dëshmi mund të radhohet si vijon: Ditën e kijametit të gjith pejgamberët do të strehohen nën flamurin e tij. Zoti Madhështor çdo pejgamberit kështu urdhroi: Muhammedin unë ma tepër e dua, at e kam dashur ma shumë se çdo krijesën t'ime. Ndiqni rrugën e tij që të arrini në lumturi. Besoni dhe ndihmon atij. Kështu urdhroi Zoti Madhështor.

Muhammed alejhisselami ësht “Hatemul-enbija”. Kjo do të thotë se pas atij tjetër pejgamber nuk do të vije. Shpirti i tij ësht krijuar para çdo pejgamberit. Selija e pejgamberllëkut atij nuk ishte dhan ma parë, por kjo u-plotsua me lindjen e tij. Me gjith se Isa alejhisselami në diten e kijametit do të zbresi në kohën e Mehdiut në Damask, ai përsëri do t'a përhapi fen e Muhammedit alejhisselam. Do të jet nga ndjeksit e tij.

Ne vitet 1296 Hixhri dhe 1880 pas Krishtit në Indi Englezët kishin çpikur disa të thana të shashtisura, të degjeneruara në lidhje me Isa alejhisselamin. Këto të thana ishin të ndyta dhe gnjeshtra. Me gjith se vehtes i thonë musliman, duan që Islamin t'a rëxojne nga mbrenda. Në sheriatë ësht vërtetuar në mënyrë juridike se ata nuk janë musliman. Këta quhen edhe “Ahmedî”.

Muhammed alejhisselâmi ësht pejgamberi ma i lart. Ai ësht mëshirë e Zotit Madhështor. Tetmdhet mijë botra jane duke përfituar nga rahmeti i tij. Ai ësht pejgamberi i të gjith njerzve dhe i exhineve. Ka shumë faktor që dëshmojnë se ai ësht pejgamberi i melaiqevet, bimvet dhe i kafshevet si dhe i çdo materie. Pejgamberët e Zotit Madhështor kan qen të dërguar vendeve te caktuara, popujve të caktuar. Deri sa resulull-llahu ësht pejgamber i të gjitha botrave, krijesave të gjalla e të pa gjalla. Zoti Madhështor pejgamberët e tjer i ka quajtur me emrat e tyre, deri sa Muhammedin e ka nderuar me emrin ma të lart duke e titulluar: “O Resuli i im” (O i derguari i im). Muhammedit i ka dhan të gjitha mrekullijtë të perngjajshme që i kan patur edhe pejgamberët e tjer. Zoti Madhështor i ka dhan atij aq të mira, aq mrekullina, sa qe as një pejgamber nuk i ka patur ato. Ai mubareku duke dhanë një shenjë me gisht, Hana ndahet në dy, duke i mar gurza të vogla ato bahen tespihe. Ai duke dhan shenjë, pemët flasin “O Resulull-llah” dhe e përshëndesin. Një trung i that druri qe quhesh “Hannane” qan me zë për pejgamberin e math. Nga gishtat e tija rrjedh ujë. N'âhiret atij jepen vende ma me nder: “Makami Mahmud”, “Shefaati qubra”. Ai para se të hyje në xhennet do të nderohet duke e par Zotin Madhështor. Ai ësht mbi të gjith pejgamberët dhe ësht nderuar me vetijet ma të larta si p.sh. në botë “Krijesë e madhe”, në fe “Si i afërt”, “Dituri”, “Durim” e tj. Sasin e mrekullinave që i jan falur atij, përveç Zotit Madhështor, askush nuk e din. Feja e tij që e predikon i ka anulluar të gjitha fet e ma përparshme. Feja e tij ësht fe ma e mirë dhe ma e lartë. Evlijat e tij jan njerëz ma me nder se ata të fejave të tjera.

Nga evlijat e ummetit të Muhammedit (S.A.V.) për t'u-bër Khalif meritën ma të madhe e ka Ebu Beqiri Siddik (Siddik d.m.th. besnik). Përveç pejgamberve ai ësht njeri ma i vlefshëm dhe ma i mir nga të gjith njerzit në të kaluarën edhe në t'arthmen. Vetëm ai ma përpara e ka fituar titullin e khalifit si dhe gradën e selis së hilafetit (halifellëkut). Ai edhe para se të dali Islamijeti nuk besonte në idhulët (statuet). Ai dinte që të ruhet nga shashtisja nga rruga e drejtë dhe nga qafirllëku.

Pas Ebu Beqirit meritën ma të madhe për t'u bër khalif e ka Omer bin Hattab-i (i dyti khalif). Nga Zoti Madhështor ka qen zgjedhur për shok të pejgamberit.

Pas Omerit radijall-llahu anhu si njeri ma i madh ndër njerzit e mëdhej ësht Osman bin Affan-i. Ai ka qen simbol'i bamirsis, simbol i turpërimit dhe i imanit, ai ka qen simbol i burimit të dituris. Pra, Osmani radijall-llahu anhu ësht khalif i tret.

Si khalif i katert ësht “Drita e syrit” të Muhammedit alejhisselam, Aliu, luani i Zotit Madhështor Ali Bin Ebi Tâlib (radijâll-llahu teâla anhu).

Pas këtij Hazreti Haseni u-ba khalif. Halifellëku që bahet i njohur në hadisi sherifin e Pejgamberit dhe që ka zgjatur tridhet vjet, me kët khalf u-plotsua[Hasen bin Ali në vitin 49 (p.Kr. 669) duke u-helmuar, vdiq në Medine.].

Këta katër khalif i kan patur të gjitha epërsit, ata kan patur ma tepër sevape. Ata i kan flijuar gjerat e tyre ma të vlefshe për fen. Ata nxehtësisht i kishin përqafuar synnetët e Resulull-llahut. Ata ma tepër jan përpjekur për përhapjen e fes, për t'i eliminuar pengesat në rrugën e bashkimit.

Hazreti Aliu njifet si i pari që e ka pranuar fen muslimane. Atëhere me gjith se ka qen akoma si fëmi, ka qen një nga ma t'afërmit e Pejgamberit. Mosha e tij ndoshta u-ba shkak që të tjerët mos t'a pëlqejnë fen Islame, nuk u-ba shkak për shpartallimin e rradhave të qafirve, por pranimi i fes Islame nga ana e tre khalifve të tjer (Ebu Beqiri, Omeri dhe Osmani)i forcoi rradhat e muslimanve, e forcoi Islamin. Hazreti Aliu dhe djemt e tij Hazreti Haseni dhe Hazreti Huseini me gjith se mund të thuhet se kan qen nga gjaku i Muhammedit alejhisselam, nuk d.m.th. se jan ma të lart në çdo pikëpamje nga të tre khalifët e ma parshëm: Ebu Beqiri, Omeri dhe Osmani (radijalla-llahu anhum). Pra, gjith ato veçorit tek Hazreti Aliu nuk mund të jen arsye për prioritet. Kjo i ngjan sikuer Hëzër alejhisselami t'i ket mësuar sa gjera nga Musa alëjhisselami. Pra, lidhja e gjakut nuk siguron që dikush tjetër të ket superioritet mbi ata të tre të mëdhej. Ja, se afërsija e gjakut nuk siguron që Ebu Talibi dhe Ebu Lehebi mos të jen njerez të poshtër. Nga pikëpamje e gjakut Hazreti Fatime-ja ësht ma e lartë nga Hazreti Hatixhe-ja dhe Nazreti Ajshe-ja. Ne lidhje me këte thuhet se afërsija gjaku nuk meret parasysh çdo herë. Këto tri femra se e cila ësht ma e lartë njëna nga tjetra. Nga pikëpamje e afersis së gjakut Hazreti Fatime-ja ësht ma e lartë nga Hazreti Hatixhe-ja dhe Hazreti Ajshe-ja. Por përherë afërsija e gjakut nuk do të thotë epërsi në çdo pikëpamje. Nga këto tri femra se e cila ka qen ma e larte. Dijetarët kan folur gjera me diferencë për ato. Hazreti Pejgamberi në një hadisi sherifin e tij kështu thotë: Që ato tri si dhe Hazreti Merjeme (e ama e Isa alejhisselamit), si dhe e shoqja e faraonit Hazreti Asije-ja jan femra ma të larta të botës. Në një hadis tjetër të tij Hazreti Muhammedi kështu thotë: “Fatimeja ësht femra ma e lartë e xhennetit, deri sa Hazreti Hasani dhe Hazreti Huseini jan të rijt e lart”. Nga kjo kuptohet se këta prap se prap kan një prioritet.

Pas këtyre simbas gradës së vlerës si musliman vijnë dhjetë persona që quhen me emër të përbashkët “Asherei Mubesh-shere”. Këtyre i u ësht premtuar xhenneti si sihariq. Pas këtyre vijnë 313 veta që kan luftuar në luftën “Bedr”. Pas këtyre 700 luftëtarë të luftës “Uhud”. Ma në fund vijnë ata 1400 veta që e lidhën besën ndaj Resulull-llahut (S.A.V.) ndën pemën “Biaturridvan”. Kemi për detyrë që t'i përmendim emrat e të gjith bashkpuntorve të Resulull-llahut (S.A.V.) të cilët e kan flijuar jetën, i kan harxhuar pasurit e tyre për çeshtjen e Islamit duke qen gjithmon pranë atij. Për këta njerëz të mëdhej musliman nuk duhet që të flasim as gjë të papëlqyeshme. Me i permend emrat e tyre pa respekt ësht shashtisja nga rruga e drejtë. Ai që e don Resulull-llahun duhet që t'i doji edhe shokët e tij. Në një hadisi sherif Hazreti Pejgamberi kështu thotë: “Ai që i don shokët e mij, i don nga shkaku se më don mua. Ai që nuk i don ata, d.m.th. se nuk më don as mua. Dhe natyrisht ai që i ofendon ata, d.m.th. se më ofendon mua, do t'a ket ofenduar edhe Zotin Madhështor. Sigurisht ai që e ofendon Allahun me siguri do t'a ket denimin e merituar”. Në një hadisi sherifin tjetër Pejgamberi i dashur kështu thotë: Zoti Madhështor në dashtë t'i baje një të mirë ndonjenit nga ummeti i im, atëhere e thellon në zemren e tij dashurin e shokve të mij, d.m.th. te “Es'habi qiramit”.

Për këte arsye diskutimet midis Es'habi qiramit nuk duhet që t'i marim sikuer ata gjoja mundohen për interesat e tyre personale, ose per t'a shtier në dorë selin e Hilafetit. Pra, me folë kundra realitetit në lidhje me ata, me fol poshtë e përpjetë kundra tyre ësht munafikllëku dhe çon në shkatërim. Sepse ata duke qen së bashku me Resulull-llahun, duke i dëgjuar fjalët e tija fatlume, nuk mund të ken as një qellim për ndonjë pozitë ose për diçka tjetër në botë. Këto gjera ata nuk kishin në zemrat e tyre. Ata kan qen larg nga vese të këqija, kan qen njerëz fare të pastër. Njeri, që disa ditë të ket qen së bashku me një nga evlijat e pejgamberit të lart, përfiton shumë nga vese të tija të bukura, pastrohet dhe shpëton nga lakmijt për botën. Shokët e Pejgamberit kishin sakrifikuar çdo gjën e tyre edhe ma të çmueshme për fen, sepse fjalët e tija për ata gjithmon kan qen si një mësim, si këshill i lart. Duke qen kështu, a mund të mendohet vallë se ata mund të jen përpjekur për të mirat provizore të kësaj bote. Ata të mëdhejt t'onë sigurisht ma të paster jan nga çdo njeri tjetër. Për këta njerëz të mëdhej, të cilët kan luftuar aq shumë, jan përpjekur aq shumë s'ësht as pak e drejtë që të thuhet se ato i kan bër për t'i plotsuar dëshirat e tyre personale. Për Es'habi qiramin që të mendohet diçka e tille nuk ësht as pak e drejtë. Në se ka njerëz që kështu flasin, duhet të dihet se jan armiq t'Es'habi qiramit. D.m.th. se janë duke bër armiqsi kundra Muhammedit (S.A.V.), i cili i ka edukuar dhe ësht kujdesuar për ata. Me i akuzue ata do të thotë me e akuzue Pejgamberin alejhisselam. Nga ky shkak të mëdhejt e fes t'onë kështu na mësojnë: “Ai që nuk e njeh Es'habi qiramin si të mëdhejt t'onë, ai që nuk i nderon ata, do të thotë se nuk e beson Resulull-llahun (S.A.V.)." Lufta e deveve si edhe ajo e “Siffin”-t nuk mund të jen arsye që Es'habi qirami të paraqitet si fajtor. Ne këto luftra ësht e arsyeshme që kundërshtarët e Hazreti Aliut kan shpëtuar nga akuzat, bile jan pajisur me sevape. Për këte ka shkaqe fetare. Në një hadisi sherif kështu tregohet: “Dijetarit të gabuar të Sheriatit për gabimin e tij i falet një sevap, por atij që e gjen at gabim dy ose dhetë sevape. I pari nga dy sevapet ësht mendimi i dijetarit, i dyti sevap ësht që del në shesh e drejta. Këto diskutime ndërmjet dijetarve nuk kan qen armiqsore, as kambengulse. Por kan qen për t'i çuar në vend urdhrat e Islamijetit. Se i cili nga Es'habi qirami ka qen dijetar, mendimtar te Sheriatit dhe t' Islamit. P.sh. Amr ibni Has ka qen një nga dijetarët e mëdhej i spjegimit te Sheriatit.

Ësht detyra e domosdoshme e çdo dijetari musliman qe të veproje si mbas dituris qe e ka zhvilluar vet. Edhe në se diturit e tija nuk përputhen me diturin e një dijetari ma të lart se ai vet, prap se prap ai do të bazohet në diturin e vet. Ai nuk ësht i detyruar qe t'i bindet dituris të një tjetrit. Nxansit e imamit të math Ebu Hanife-s, Ebu Jusufi dhe Muhammed Shejbani si dhe nxansit e Muhammed Shafi-ut, Ebu Sevr dhe Ismail Muzeni në shume çeshtje (tema) nuk dakordoheshin me mësuesit e tyre. Ata p.sh. than se jan hallall për disa gjera, për të cilat mësuesit e tyre thoshnin se jan haram edhe ana sjelltas, këta than haram, por ata than hallal. Prandaj për këta nuk mund të thuhet se kan bër gjynah, ose u-ban dijetar të këqij. Me gjithë ate kurrkush ata si të till nuk i ka menduar. Sepse edhe ata kan qen si mësuesit e tyre “muçtehida” (mendimtar Islami).

Po, Aliu ka qen ma i lart dhe ma i dijtur se Muavije dhe Amr ibni As-i, ai ka shumë epërsi që e dallojnë nga ata. Edhe mendimet a tija, sidomos mbi sheriatin janë ma të lartë nga puna e tyre të këtij lloji. Me gjith se çdo njeni nga Es'habi qirami ka vepruar në kët drejtim, veprimtarija e tyre nuk ësht e domosdoshme që të përputhet me veprat e këtyre dijetarve të mëdhej.

Pyetje: Në luftrat e Xhemel-it dhe të Siff-it shumë nga shokët e Pejgamberit alejhisselam, si dhe nga ata të muhaxhirve dhe nga Ensaret (Ensaret jan vendasit e Medine-s) kan qen pranë Aliut. Të gjith ata i bindeshin atij, e ndoqen ate. Të gjith këta duke qen muçtehida, e pan t'arsyeshme që vendimi që kan mar të jet “vaxhib”. (“Vaxhib” ësht një gjë që sipas Islamit lypset të kryhet). Nga kjo kuptohet se qenka vaxhib me u-përshtat mendimit t'Aliut. Pra, në se thuhet se mendimet mbi sheriatin nuk përputhen me ato t'Aliut, por u-bashkuan me atë, çfar do të themi?

Përgjigje: Ndjeksit e Aliut (radijallahu anhu), bashkëluftëtarët e tij nuk u-bashkuan ndërmjet nga shkaku se disa e ndoqën Aliun. Mendimet e shumicës së Es'habi qiramit nuk përputheshin me ato të Hazreti Aliut. Por për ata që të luftojnë së bashku me Aliun u-ba vaxhib.

Pyetje: Sa ma lartë që përmendëm, ata që luftuan me Aliun, kan patur të drejtë. Por dijetarët e Ehli synnetit tregojnë se Aliu (R.A.) ka patur të drejtë. Deri sa ata të mendimit të kundërt kan gabuar dhe për shkak se kan kërkuar falje, jan falur, bile edhe sevape kan fituar. Ç'do të thuhet për këte?

Pergjigje: Dijetarët të mëdhej Islam si imami Shafi dhe Omer bin Abdulaziz kan njoftuar se nuk ësht xhaiz që për asnjenin nga Es'habi qirami të thuhet se ka gabuar. Prandaj, për të than për të mëdhejt t'onë se kan gabuar nuk ësht as pak me vend. Pra, për të voglit nuk do të jet me vend që të thonë se ata të mëdhej të fes t'on kan bër drejtë, kan vepruar si duhet, kan bër keq, kan bër me gabim, e pelqyen ose nuk e pelqyen këte ose ate. Me gjith se dijetarët e lart kan deklaruar se Aliu (R.A.) ka patur të drejtë dhe se ata të mendimit të kundërt kan gabuar. Me keto fjalë të tyre ata kan dashur që të thonë se, në se Aliu do të kishte folur me ata të mendimit të kundërt, ndoshta do të mund të siguronte që të mendojnë si ai vet. Kështu ndodhi me Zubejir bin Avvamin në luftën e deveve (kamilve). Me gjith se ishte në mendimin e kundert me Aliun, ai duke shqyrtuar ma me hollsi ngjarjen, e ndroi mendimin e vet, hoqi dorë nga lufta. Ja pra, fjalët e dijetarve t'Ehli Synnetit kështu duhet të kuptohen. Për ndryshe me than se Hazreti Aliu dhe shokët e tij të mendimit të tij janë në rrugë të drejtë, nga ana tjetër Ajshe Sidika dhe shokët e mendimit të saj janë në rrugë të gabuar, nuk ësht xhâiz (nuk ësht e drejtë). Këto polemikët e Es'habi qiramit ishin vetëm në drejtimin juridik të Sheriatit. Për ndryshe Es'habi qirami ndërmjet tyre në principët themeltar t'Islamit nuk kishin as një të ndarë.

Tani, disa njerëz poshtë e përpjet flasin kundra Muavije-s dhe Amr ibni As'it. Kjo një herë ësht turp i madhë. Këta njerëz fatkeqsisht nuk janë në gjendje me kuptue se me i ofendue shokët e Muhammedit (S.A.V.) d.m.th. e ofendojnë vet Muhammedin. Imâmi Maliq bin Enes thot se ai që e shan Muavijen dhe Amr ibni As-in, po ato sharje i meriton vet.(1) Imami Maliq bin Enes në veprën e tij “Shifai-Sherif” shkruan se: “Ata qe i shajnë dhe i ofendojnë ata t'Es'habi qiramit duhet randë që të dënohen. Zoti madhështor le t'na i mbushi zemrat me dashuri ndaj Habibi-t (Pejgamberit) dhe t'atyre t'Es'habi qiramit. Ata i duan njerëz të pastër nga gjynahe. Munafikët (hipokritët) si dhe ata të poshtrit ata nuk i duan. Ata që duke i kuptuar vlerat dhe epërsit t'Es'habi qiramit dhe që ecin në rrugën e tyre dhe që i respektojnë, quhen Ehli Synnet, që do me than njerëz të synnetit, njerëz që veprojnë si mbas veprave, lëvizjeve dhe të thanave të Muhammed alejhisselamit. Disa njerëz thon se: disa nga ata i duam e disa nuk i duam. Në këtë mënyrë këta njerëz i akuzojnë ata t'Es'habi qiramit, por duke than se disa nga ata i duam e disa nuk i duam, do të thotë se janë duke i akuzuar të gjith ata. N'Islam principët jan të caktuarë, ato janë të vërtetë e të gjalla. Ata pra musliman që thonë se: këta nga Es'habi qirami i duam e këta nuk i duam, janë nga tarikati “Shi'i”. Nga këta musliman sot ka shumë n'Iran, Indi dhe n'Irak. Në Turqi nuk ka. Disa armiq për t'i mashtruar muslimanët e pastër Alevi të Turqis, i quajtën ata Alevi. Alevi d.m.th. muslimanë që e duan Aliun (R.A.). Për t'a dashur njenin, do të thotë që të jesh në rrugën e tij, që t'a duash atë që e don ai. Këta Shi'it po t'a kishin dashur Aliun, do t'a ndjeknin rrugën e tij. Deri sa Aliu i donte gjith ata t'Es'habi qiramit pa dallim. Aliu ka qen edhe këshilltar i khalifit të dyt, Omerit. Ai i ndiente idherimet e Omerit. Bile të bijen e vet nga Fatime-ja Ummi Gjylsym-in e martoi me Omerin. Hazreti Aliu në një hutbe (fjalim ne xhami) të tij për Muavijen kështu thotë: “Vllezrit t'onë u-ndan nga ne, por ata nuk janë qafira, as kan ndonjë vesë të keqe. Kështu i kishin mendime të tyre duke mos u-ndar nga Sheriati." Talhai duke luftuar me të, ra dëshmor. Hazreti Aliu i a pastroi fetyrën nga pluhri, i a fali xhenazen (kufomën). Zoti Madhështor në Kur'âni qerim na njofton se “Muslimanët janë vllezër”. Në âjetin e fundit të sures Fetih, Zoti Madhështor na ban të dijtur se njerzit e Es'habi qiramit e donin njeni tjetrin. Mos me e dashtë njenin bile nga ata e sidomos me ushqye armiqsi kundra ndo njenit nga ata, do të thotë mos me e besue Kur'âni qerimin. Dijetarët e Ehli synnetit shumë mirë i kishin kuptuar epërsit e Es'habi qiramit. Dijetarët e Ehli synnetit na kan urdhruar që t'i duam që të gjith ata, sepse burrat e Es'habi qiramit i shpëtuan muslimanët nga fatkeqsit.