PĖIMBAJTJA

LIBRI NAMAZIT

 

BOTIMET E VAKĖFIT IHLĀS Nr. 2

  1-Libri Namazi

  2-Parathėnie

  3-Pasqyra E Lėndės

  4-Namazi Ėshtė Urdhėr I Madh

  5-Besimi Dhe Falja

  6-Bindja (I'tikadi) I Ehli Sunnetit

  7-Kushtet E Imanit

  8-Tė Besosh All-Llahun E Madhėruar

  9-Sifati Dhatije

10-Sifati Thubutije

11-Tė Besosh Ėngjėjt(Melaiqet)

12-Tė Besosh Librat

13-Tė Besosh Pejgamberėt

14-Es-Habi Kiramėt

15-Tė Besosh Ahiretin

16-Tė Besosh Kaderin

17-Adhurimet Tona Dhe Falja

18-Kujt I Thuhet Mukel-Lef(I Obliguar)?

19-Dispozitat Islame(Ahkām-i Islāmijje)

20-Armiqtė E Islamit

21-Kushtet E Islamit

22-Falja E Namazit

23-Llojet E Namazeve

24-Pesė Kohėt E Namazit

25-Farzet E Namazit

26-Abdesti

27-Pėrdorimi I Misvakut

28-Mes-Hi Mbi Meste

29-Gusli

30-Tejemum

31-Ezani Dhe Ikameti

32-Pjesėt Pėrbėrėse Tė Namazit(Ruknet E Namazit)

33-Si Falet Namazi

34-Sunnetet E Namazit

35-Mustehabet E Namazet

36-Mekruhet E Namazit

37-Gjėrat Qė Prishin Namazin

38-Namazi Me Xhemat

39-Namazi I Xhumasė

40-Namazet E Bajramit

41-Tė Kujtuarit E Vdekjes

42-Namazi I Xhenazes

43-Namazi I Teravisė

44-Namazi Gjatė Udhėtimit

45-Namazi Gjate Sėmundjes

46-Namazet Kaza

47-Si Falen Namazet Kaza

48-Ata Qė Nuk Falin Namaz

49-Hakikati i Namazit

50-Eėrsitė Nė Namaz

51-Fshehtėsia E Namazit

52-Lutja Pas Namazit

53-Lutja E Pėrtėritjes Sė Imanit

54-Namazi Dhe Shėndeti

55-Iskati I Namazit

56-Tridhjetė E Tri Dhe Pesėdhjetė E Katėr Farzet

57-Tridhjetė E Tri Farzet

58-Pesėdhjetė E Katėr Farzet

59-Tema(Ēėshtja) E Kufrit

60-Qė Ta Kemi Gjithnjė Imanin Dhe Qė Tė Mos Na Humbasė

60-Gjėrat Qė Shkaktojnė Humbjen E Imanit

61-Gjynahet E Mėdha

62-Dhjetė Gjėra Nė Frymėmarrjen E Fundit Bėhen Shkaktare Tė Shkosh Pa Iman

63-Pėr Tė Qenė Nė I'tikadin E Ehli Sunnetit U Duhet Kushtuar Kujdes Kėtyre Ēėshtjeve

64-Veset E Kėqija

65-Domethėnia E Duave Tėe Namazit

66-Shpjegime Tė Disa Termave Islame


Kitāb-us-Salāt

LIBRI NAMAZIT

 

Pėrgatiti:
Hasan Yavash

Pėrshtati nė Shqip:
A.Gjinishi

Hakīkat Kitābevi
Darüžžefeka Cad. 57 P.K.: 35 34262
Tel: 90.212.523 4556 – 532 5843 Fax: 90.212.525 5979
http://www.hakikatkitabevi.com
e-mail: bilgi@hakikatkitabevi.com
Fatih-ISTANBUL/TURKEY
2000

 

      Baskż:  Żhlās Gazetecilik A.Ž.             Istanbul Tel: (+90) 212 454 30 00

 

Bismil-lahirr-rrahmanirr-rrahim

PARATHĖNIE

Lavdi i qoftė All-llahu Te’įlį. Salavatet dhe selami qofshin pėr Muhammedin (salall-llahu alejhi ve selem), qė All-llahu e ka zgjedhur dhe qė ėshtė mė i dashuri i robėve tė Tij. Lutjet qofshin pėr ēdonjėrin nga Elhi bejti i  pejgamberit, pėr Es-habi Kiramin e drejtė “ridvanull-llahi teala alejhim exhmein”.

Qė tė arrish nė dynja lumturinė, duhet tė jesh mysliman. Dhe tė jesh mysliman nuk ka nevojė pėr kurrfarė formaliteti, si p.sh., tė shkosh tek imami a myftiu pėr konfirmim. Sė pari duhet besuar me zemėr dhe pastaj duhen mėsuar dhe duhen zbatuar urdhrat dhe ndalesat e Islamit.

Pėr tė besuar duhet shqiptuar Kelime-i shahadeti(fjala e dėshmisė)dhe duhet ditur domethėnia e tij. Dhe tė besosh sipas kėsaj fjale,duhet ti besosh ashtu siē e shpjegojnė dijetarėt e Ehli sunnetit nė librat qė ata kanė shkruar. Besimtarėt qė u mbėshteten librave tė vėrtetė fetarė qė  kanė shkruar dijetarėt e Ehli sunnetit ,do t’u jepen sevape (shpėrblime) tė shumta. Ēdonjėrit nga alimėt (dijetarėt) e katėr medhhebeve u thuhet alim-i Ehli sunnet. Kushtet e imanit (besimit) janė shpjeguar gjerėsisht nė librin Besimi dhe Islami. J'ua rekomandojmė ta lexoni kėtė libėr.

Pas besimit, urdhri mė i rėndėsishėm ėshtė namazi. Falja e pesė kohėve tė namazit ėshtė Farzi ajn (detyrim i domosdoshėm) pėr ēdo mysliman. Tė mos i falėsh ato ėshtė gjynah (mėkat) i madh. Pėr ta falur namazin drejt dhe saktė, sė pari duhet tė merren njohuri pėr  namazin. E shohim tė dobishme qė nė kėtė libėr, njohuritė e namazit tė kumtuara nė fenė tonė,t’i shpjegojmė shkurt dhe me hollėsi. Kėto njohuri tė namazit i kemi pėrgatitur nė mbėshtetje tė librave tė shumė dijetarėve islam, dhe   ēdo mysliman duhet t’i mėsojė dhe t’ua mėsojė edhe fėmijėve tė tij.

Qė tė falet drejt namazi, duhet tė mėsohen pėrmendsh suret(kaptinat e Kuranit) dhe duatė(lutjet) qė do tė kėndohen nė namaz. Nėse nuk ėshtė e mundur tė mėsojė mė tepėr,  duatė dhe suret qė janė tė mjaftueshme sa pėr tė falur namaz, duhet t’i mėsojė secili nga ndonjė hoxhė ose shok qė di  t’i lexojė kėto mirė e qė i shqipton saktė.

Pėr ta lexuar drejt Kur’anin, duhen ndjekur kurse tė Kur’anit. Duhet ta mėsojmė patjetėr leximin e drejtė tė Kur’anit dhe atė duhet t’ia mėsojmė edhe fėmijėve.

Shkrimi i Kur’anit me shkronja tė alfabetit latin nuk ėshtė i saktė. Pėr kėtė arsye duhet lexuar origjinalin nė arabisht. Leximi i tij ėshtė shumė i lehtė. Pejgamberi ynė nė njė hadith sherif ka thėnė: “Ato qė fėmijėve tė tyre ua mėsojnė Kur’anin, ose qė   ia dėrgojnė hoxhės pėr tė mėsuar Kur’anin, pėr ēdo germė tė mėsuar tė Kur’anit, u jepet dhjetėfishi i sevapeve qė fitohet pėr njė vizitė nė Qaben e madhėrueshme. Dhe Ditėn e gjykimit nė kokė u vihet kurora mbretėrore. Tė gjithė njerėzit i shohin dhe i lakmojnė”.

All-llahu Te'įlį tė gjithė ne na bėftė nga ata rob tė Tij, tė cilėt pasi tė kenė besuar, do tė  mėsojnė dhe do ta falin drejt namazin dhe do tė bėjnė punė tė hajrit. Amin! 

Hasan Yavash

        Miladi                        Hixhri shemsi                Hixhri kameri
         2000                                 1378                              1421

 

 

PASQYRA E LĖNDĖS

Namazi ėshtė urdhėr i madh
Pjesa e parė
Besimi dhe falja
Besimi i drejtė,i plotė,i pėrsosur
Bindja (i'tikadi)
Karakteristikat e besimtarit nė i'tikad tė ehli sunnetit
Kushtet e imanit
Kushti i parė: tė besosh All-llahu Te’ālā
Sifati dhatije, Cilėsitė e ekzistencės,esenciale tė Allahut(xheleshanuhu)
Sifati thubuttije,Cilėsitė e qėndrueshme e tė pėrkohshme tė Allahut(xheleshanuhu)
Kushti i dytė tė besosh ėngjėjt, melaiqet
Kushti i tretė tė besosh libra
Kushti i katėrt tė besosh pejgamberėt
Pejgamberi ynė Muhammedi (salall-llahu alejhi ve selem).Profeti i fundit
Es-habi kiramėt , Shokėt e ndershėm tė Profetit
Imamėt e katėr medhhebeve dhe dijetarėt e tjerė
Kushti i pestė tė besosh Ahiretin
Kushti i gjashtė tė besosh Kaderin
Pjesa e dytė
Adhurimet  tona dhe Falja
Kujt i thuhet mukel-lef,i obliguar?
Dispozitat islame (ahkam - i islāmijje)
Armiqtė e islamit
Kushtet e islamit
Pjesa a tretė
Falja e namazit
Pėr kė ėshtė farz namazi ?
Pjesa e katėrt
Llojet e namazeve
Pesė kohėt e namazit
Farzet e namazit
Kushtet e brendshme tė namazit 
Kushtet e namazit
Farzet e abdestit
Si merret abdesti?
Sunnetet e abdestit
Veprimet e mira gjatė abdestit
Gjėra qė janė tė ndalura tė kryhen kur merr abdest
Gjėrat tė cilave u duhet kushtuar kujdes kur merret abdest
Gjėrat qė e prishin abdestin
Gjėrat qė nuk e prishin abdestin
Lehtėsimi pėr abdest (mes-hi mbi meste dhe plagė)
Mes-hi mbi meste
Mes-hi mbi plagė dhe mbi fasho
Gusli (abdesti trupor),larja e tė gjithė trupit
Si merret gusli
Farzet e gusulit
Sunnetet e guslit
Rastet e hajzit dhe nisafit tė grave
Tejemumi
Farzet e tejemumit
Sunetet e tejemumit
Nė tejemum duhet tė kihet kujdes pėr kėto gjėra
Si merret tejemumi?
Gjėrat qė e prishin tejemumin
Dobitė e abdestit, gusulit dhe tejemumit
Pastrimi (tahareti) nga tė papastėrtitė
Tė afėrm nga gjaku
Tė afėrmit nga qumėshti
Tė afėrmit nga martesa
Kthyerja nga kibla
Kohėt e namazit
Ezani dhe ikameti
Nijeti
Pjesėt pėrbėrse tė namazit (ruknet e namazit)
Si falet namazi
Namazi i gruas qė falet vetėm
Vaxhibet e namazit

Sunnetet e namazit
Mustehabet e namazit
Mekruhet e namazit
Gjėrat qė janė mekruh jashtė namazit
Gjėrat qė e prishin namazin
Gjėrat qė janė mubah pėr tė prishur ēdo namaz
Gjėrat qė janė farz pėr tė prishur ēdo namaz
Namazet me xhemat
Kushtet e imamllėkut,drejtuesit tė faljes
Kushtet pėr atė qė falet me imam
Pesė gjėrat qė nuk i bėn as xhemati, nėse imami nuk i bėn
Nėse kėto katėr gjėra i bėn imami, xhemati nuk i bėn
Nėse kėto dhjetė gjėra nuk i bėn imami, xhemati i bėn
Tekbiri fillestar
Namazi i xhumasė
Farzet e namazit tė xhumasė
Kushtet e namazit tė xhumasė tė quajtur vuxhub janė nėntė
Si falet namazi  i xhumasė
Sunnetet dhe tė mirat e ditės sė xhuma
Namazet e bajramit
Si falet namazi i bajramit
Teshrik tekbiri
Tė kujtuarit e vdekjes
Ē'ėshtė vdekja
Vdekja ėshtė realitet (borxh)
Namazi i xhenazes
Kushtet e namazit tė xhenazes
Farzet e namazit tė xhenazes
Sunnetet e namazit tė xhenazes
Si falet namazi i xhenazes
Namazi i teravisė
Si falen teravitė?
Pjesa e pestė
Namazi gjatė udhėtimit
Namazi gjatė sėmundjes
Namazet kaza
Si falen namazet kaza
Pjesa e gjashtė
Ata qė nuk e falin namazin
Dobitė e atyre qė falin namaz
Plotėsimi me pėrkushtrim i tė falurit
Epėrsitė nė namaz
Fshehtėsia e namazit
Lutja pas namazit
Lutja e pėrtėritjes sė imanit
Namazi dhe shėndeti
Pjesa e shtatė
Iskati namazit
Iskati dhe devri pėr tė vdekurin
Si bėhet iskati dhe devri?
Pjesa e tetė
Tridhjetė e tri dhe pesėdhjetė e katėr farzet
Tridhjetė e trė farzet
Pesėdhjetė e katėr farzet
Tema (ēėshtja) e kufrit
Qė ta kemi gjithnjė imanin dhe tė mos na humbasė
Gjėrat qė shkaktojnė humbjen e imanit
Gjynahet e mėdha
Dhjetė gjėra nė frymėmarrjen e fundit bėhen shkaktare tė shkosh pa iman
Pėr tė qenė nė i'tikadin ehli sunnetit u duhet kushtuar kujdes kėtyre ēėshtjeve
Veset e kėqija
Pjesa e nėntė
Domethėnia e duave tė namazit
Subhanekes
Ettehijjatu-s
Salavateve
Domethėnia e duave
Duaja e kunutit
Shpjegime tė disa termave islame

NAMAZI ĖSHTĖ URDHĖR I MADH

Qė nga Ademi alejhisselam, nė ēdo fe ka patur njė kohė adhurimi(lutjeje). Myslimani ėshtė urdhėruar tė falet, tė falė namaz. Tė falėsh namaz, nuk ėshtė kusht i imanit(i besimit), mirėpo tė besosh se namazi ėshtė farz, ėshtė kusht i tij.

Namazi ėshtė shtyllė e fesė. Ai qė e fal rregullisht, drejt dhe saktė namazin e tij, domethėnė e ndėrton besimin e vet, ngre nė kėmbė godinėn e tij tė Islamit. Ai qė nuk e fal namazin, e rrėnon besimin dhe Islamin e vet. Pejgamberi ynė (salall-llahu alejhi ve selem) ka urdhėruar: “Koka e fesė sonė ėshtė namazi”. Ashtu siē nuk mund tė jetė njeriu pa kokė, po ashtu nuk mund tė jetė edhe feja pa namaz.

Namazi nė fenė islame ėshtė urdhėresa qė ėshtė bėrė farz e para pas imanit. All-llahu Te’įlį robėve tė Tij ua ka bėrė farz namazin vetėm pėr t’i bėrė adhurim Atij. Nė Kur’an nė mbi njėqind ajete  urdhėrohet “Falni namaz!” Nė hadithi sherif thuhet: “All-llahu te’įlį, e ka bėrė farz tė falen pesė kohė namaz  ēdo ditė. All-llahu Te’įlį ka premtuar se do ta vendosė nė Xhennet atė qė ēdo ditė i fal pesė kohė namaz duke iu nėnshtruar kushteve tė tij dhe duke e ēmuar ēdo ditė e mė shumė”.

Namazi ėshtė mė i ēmuari nga tė gjitha ibadetet (adhurimet) qė janė urdhėruar tė kryhen nė fenė tonė. Nė njė hadith thuhet: “Kush nuk fal namaz nuk ka pėrqafim tė Islamit”. Mė tutje, nė njė hadithi sherif thuhet: “Dallimi qė veēon besimtarin dhe pabesimtarin, ėshtė namazi”. Besimtari fal namaz, jobesimtari nuk fal. Ndėrsa munafikėt (hipokritėt) nganjėherė falen, nganjėherė nuk falen. Munafikėt do tė ndėshkohen rėndė nė Xhehennem. I dėrguari i Zotit (salall-llahu alejhi ve selem)., ka thėnė: “Ata qė nuk falin namaz, ditėn e Kiametit do ta gjejnė Zotin e Madhėruar tė hidhėruar”.

Tė falurit e namazit duke e menduar madhėshtinė e All-llahu Te’įlį, ėshtė tė kuptuarit e vegjėlisė sate pėrballė Tij. Ai qė e kupton kėtė, gjithnjė bėn mirė, nuk bėn keq asnjė herė. Zemra e atij qė bėn nijet(vendos) tė jetė nė prani tė Zotit pesė herė nė ditė mbushet me sinqeritet dhe ēdo veprim qė urdhėrohet tė bėhet nė namaz, i siguron dobi zemrės dhe trupit.

Falja e namazit nė xhami me xhemat i lidh zemrat e myslimanėve me njėri-tjetrin; siguron dashurinė nė mes tė tyre; ata e kuptojnė mė mirė qė janė vėllezėr tė fesė. Tė mėdhenjtė i mėshirojnė tė vegjlit. Edhe tė vegjlit i respektojnė tė mėdhenjtė. Tė pasurit u ndihmojnė tė varfėrve dhe tė fuqishmit tė dobėtve. Tė shėndoshėt i vizitojnė  nė shtėpitė e tyre tė sėmurėt. Duke u mbėshtetur nė hadithin e Pejgamberit (salall-llahu alejhi ve selem).: “Vrapuesit nė ndihmė tė vėllait nga feja, i ndihmon All-llahu te’ala”.

Namazi i pengon njerėzit pėr tek e ndaluara, tė kėqijat e tė urryerat. Namazi ėshtė qefaret (shpagim) pėr mėkatit. Nė njė hadith sherif ėshtė thėnė: “Pesė kohėt e namazit janė si lumi qė rrjedh para derės sė ndonjėrit nga ju. Nėse dikush hyn dhe lahet pesė herė nė ditė nė atė lum nuk i mbetet kurrfarė papastėrtie. Po kėshtu u falen gjynahet e vogla atyre qė falen pesė herė nė ditė”.

Namazi pas besimit nė All-llahun xheleshanuhu dhe nė tė dėrguarin e Tij, ėshtė njė adhurim i ngritur mbi tė gjitha punėt dhe ibadetet. Pėr kėtė arsye, duhet tė falen dhe tė kryen me kujdes namazet-farze, vaxhibe, sunnetet, mustehabet. Pejgamberi (salall-llahu alejhi ve selem)., nė njė hadith tė tij ka theksuar: “O ummeti dhe as-habėt e mi! Namazi qė kryhet me kujdes e saktėsi, ėshtė mbi tė gjitha puna qė All-llahu Te’įlį e ka pėlqyer dhe ėshtė sunnet(vepėr) i pejgamberėve. Ėshtė ajo qė duan melaiqet. Ėshtė vendi dhe drita e shkathtėsisė dhe fuqia e trupit. Ėshtė ajka e furnizimeve. Ėshtė shkak i pranimit tė duasė dhe ndėrmjetėsim i engjėllit tė vdekjes. Ėshtė dritė nė varr dhe pėrgjigjje Munkerit dhe Nekirit(engjėjt e varrit). Ėshtė hije nė ditėn e Kiametit dhe  mbrojtės ndaj zjarrit tė Xhehenemit. Ėshtė tejkalues nėpėr urėn e Siratit si rrufe. Ėshtė ēelės i Xhennetit dhe kurorė e kokės nė Xhennet. All-llahu(xheleshanuhu) nuk u ka dhėnė besimtarėve gjė mė tė rėndėsishme se namazi. Po tė kishte njė ibadet mė tė rėndėsishėm se namazi, pikėsėpari besimtarėve do t’ua jepte atė. Sepse engjėjt vazhdimisht ndodhen, disa  nė kiam, disa nė ruku, disa nė sexhde dhe disa nė teshehhud. Tė gjitha kėto pėrmblidhen nė njė rekat namaz dhe u ka dhėnė dhuratė besimtarėve. Sepse namazi ėshtė koka e imanit, shtylla e fesė, fjala e Islamit dhe miraxhi i besimtarėve. Ėshtė dritė e qiellit dhe shpėtues nga dėnimi i Xhehennemit”.

Njė ditė hazreti Aliu radi-allahu anh, i kishte kaluar namazi i ikindisė. Nga mėrzia qe lėshuar vrap tatėpjetė kodrės. Duke zbritur, qante e bėrtiste. Kur e mori lajmin pėr kėtė gjendje tė tij, Pejgamberi (salall-llahu alejhi ve selem), sė bashku me tė gjithė as-habet erdhi tek Aliu radi-allahu anh dhe pasi e pa gjendjen e tij, filloi tė qante edhe ai. Bėri dua dhe dielli pėrsėri u ngrit lart. I dėrguari i All-llahut Te’įlį, Muhammedi (salall-llahu alejhi ve selem), tha: “O Ali! Ēoje kokėn, dielli ende shihet”. Aliu radi-allahu anh, u gėzua shumė dhe e fali namazin.

Hazreti Ebu Bekėr es-Sidikun radi-allahu anh, njė natė, pasi kishte bėrė shumė ibadet, nga mbarimi i natės e kishte kapur gjumi dhe i kishte kaluar vitėr-namazi. Nė namazin e sabahut, duke e ndjekur Pejgamberin (salall-llahu alejhi ve selem), sapo arriti te dera e mesxhidit ia qau hallin: "O i dėrguari i All-llahut Te’įlį mė ndihmo, mė ka kaluar vitėr-namazi", i tha e iu lut duke qarė. Edhe i dėrguari i All-llahut Te’įlį filloi tė qante. Pėr kėtė erdhi Xhebraili alejhisselam, dhe tha: “O Resulull-llah! I thuaj Siddikut se All-llahu Te’įlį e ka falur atė”.

Njė nga evliatė e mėdhenj, Bajazit Bistamiun, njė natė e kishte kapur gjumi dhe nuk kishte mundur tė zgjohej pėr namazin e sabahut. Aq shumė qau e vajtoi pėr kėtė saqė dėgjoi njė zė t’i thoshte: “Ej Bajazit! Tė kam falur kėtė kusur tėndin. Me bereqetin e kėsaj tė qare tėnde, ty tė kam dhėnė sevape tė shtatėdhjetė mijė namazeve". Pas disa muajsh prapė e kishte kapur gjumi. Erdhi shejtani dhe duke e prekur kėmbėn e tij tė bekuar, e  zgjoi e i tha: "Ngrihu gati tė kaloi namazi". Hazreti Bajazit Bistamiu iu pėrgjigj: “O i mallkuar, si arrin ti tė bėsh kėsoj punėsh? Ti do qė ēdokush ta humbė namazin e t’i kalojė koha, pėrse mė zgjon mua?" Shejtani i tha: “Atė ditė qė e humbe namazin e sabahut, duke qarė pate fituar sevape tė shtatėdhjetė mijė namazeve. Sot, duke e mbajtur kėtė parasysh, tė zgjova qė tė fitosh sevapin e njė kohe tė namazit. Qė tė mos shpėrblehesh mė me sevape tė shtatėdhjetė mijė namazeve!"

Evliai i madh, Xhunejdi Bagdadi, ka thėnė: “Njė orė e kėsaj jete ėshtė mė e mirė se njė mijė vjet tė Kiametit. Sepse nė kėtė orė mund tė bėhet njė punė e mirė, e pranuar, dhe nė ato njė mijė vjet nuk mund tė bėhet asgjė”. Pejgamberi ynė (salall-llahu alejhi ve selem), ka thėnė: “Ai qė lė pa falur njė namaz, madje madje edhe nėse e bashkon me namazin tjetėr do tė digjet tetėdhjetė vjet nė Xhehennem”.

Prandaj, o vllezėr besimtarė! Mos e kaloni kohėn kot e me gjėra mė tė padobishme. Kuptojeni rėndėsinė e kohės. Shpenzojeni kohėn pėr gjėra mė tė mira. Pejgamberi ynė i dashur ka thėnė: “Fatkeqėsia mė e madhe ėshtė tė kalosh kohėn me gjėra tė padobishme”. Fali namazet nė kohė tė duhur, qė tė mos pendohesh ditėn e Kiametit dhe tė arrish sevape tė mėdha! Nė njė hadith sherif ėshtė thėnė: “Kur njė namaz nuk e fal nė kohė tė duhur, po e lė pėr kaza, nė varrin e atij qė vdes, para se ta bėjė Eda, hapen shtatėdhjetė dritare nga Xhehennemi(ku depėrton flaka) dhe kėshtu  ndėshkohet deri nė Kiamet(ringjallje)”. Kush nuk e fal qoftė edhe njė kohė namaz nė kohė tė duhur dhe nuk shqetėsohet pėr kėtė humbje, kur vdes mund tė iki pa iman. Po ata qė as qė e kujtojnė namazin dhe as qė e njohin pėr detyrim atė, ē'do tė bėhet? Tė gjithė dijetarėt e tė katėr medhhebeve kanė shpjeguar njėzėri se ata qė nuk i kushtojnė rėndėsi namazit e qė nuk e njohin atė pėr detyrim, do tė jenė jobesimtarė. Pėr ata qė namazin nuk e falin me qėllim dhe qė nuk mendojnė ta bėjnė kaza dhe as qė frikėsohen, pėr kėtė do tė ndėshkohen dhe do tė jenė qafira, - shkruan edhe Abdulgani Nablusi nė librin e tij “Hadikatunnedije”.

Pjesa e parė

BESIMI DHE FALJA

Ēdokush sė pari duhet tė besojė.

All-llahu Te’įlį dėshiron qė njerėzit nė dynja tė jetojnė nė paqe e qetėsi dhe nė Ahiret tė arrijnė lumturinė e pėrhershme. Pėr kėtė arsye ka urdhėruar tė kryhen punė tė dobishme, qė sjellin lumturinė. Dhe ato gjėra tė dėmshme qė sjellin shkatėrrim, i ka ndaluar. Urdhėri i parė i All-llahut Te’įlį ėshtė Imani. Besimi nevojitet pėr tė gjithė njerėzit dhe pėr secilin ėshtė i domosdoshėm.

Fjala Iman(besim) do tė thotė, ta njohėsh dikė pėr fjalėdrejtė, tė saktė dhe t’i besosh Atij. Nė Islam, iman do tė thotė: ta pranosh tė vėrtetėn se Muhammedi (salall-llahu alejhi ve selem), ėshtė Pejgamber i All-llahut Te’įlį, i zgjedhuri i Tij dhe lajmėtar (nebi), natyrisht pasi tė besosh All-llahun Te’įlį dhe ta besosh me zemėr e tė shqiptosh me gojė Kelime-i shehadetin. Imani ėshtė i fuqishėm kur nga zemra saktėsisht njohim All-llahun Te’įlį dhe sifatet(cilėsitė) e Tij tė mėdha, vrapojmė nga kėnaqėsia dhe bukuria e Tij, ikim nga hidhėrimi dhe pakėnaqėsia e Tij dhe imanin e vendosim nė zemėr tė pastėr e tė shėndoshė, si njė shkrim i gdhendur mbi mermer.

Iman, do tė thotė tė pėlqesh tė gjitha ato qė i thotė Muhammedi (salall-llahu alejhi ve selem), dhe tė besosh se zemra e tij ėshtė pastruar. Njerėzve qė kanė kėtė besim u thuhet Mu’min (besimtar) pra Mysliman. Ēdo mylsliman duhet t’i bindet Muhammedit (salall-llahu alejhi ve selem), dhe duhet tė ecė nė rrugėn qė ka trasuar ai. Rruga e tij ėshtė rruga tė cilėn e ka treguar Kur’ani famėlartė. Kjo rrugė quhet Islamizėm. Pėr t’iu pėrshtatur kėsaj, sėpari duhet besuar, pastaj duhet mėsuar mirė islamizmi, tė zbatosh farzet, tė largohesh nga haramet, e mė pas t’i kryesh sunnetet dhe tė largohesh nga mekruhet. Pas kėtyre duhet menduar ta ndjekėsh edhe me gjėrat  qė janė mubah.

Themeli i fesė sonė ėshtė besimi. All-llahu Te’įlį nuk pranon dhe nuk pėlqen asnjė ibadet dhe asnjė bamirėsi  tė atyre qė nuk kanė iman. Myslimani sė pari duhet tė besojė, pastaj duhet tė mėsojė guslin, abdestin, namazin, farzet  dhe haramet e tjera qė janė tė rėndėsishme pėr t’u ditur.

Besimi(imani) i drejtė ,i plotė,i pėrsosur

Njohuritė qė thithen(merren) nga mendja dhe organet e ndjesive, janė ndihmesė pėr ta arritur nė iman. Njohuritė shkencore janė shkak pėr tė arritur imanin dhe pėr tė ditur e kuptuar se rregulli tokėror, rendi i tij, nuk ėshtė i rastėsishėm dhe se ka njė krijues tė kėtij rregulli. Iman do tė thotė tė besosh dhe t’i mėsosh njohuritė qė Pejgamberi Muhammedi (salall-llahu alejhi ve selem) i ka sjellė (trasmetuar) nga All-llahu Te’įlį. Pėr kėto njohuri qė duhen besuar, tė thuash se i besoj nė qoftė se janė tė logjikshme dhe nėse i kap mendja, domethėnė tė mos u besosh pejgamberėve(sepse nuk ke tė drejtė t’i kushtėzosh sipas llogjikės tėnde). Njohuritė fetare nuk janė shpikje tė tė menēurve. Obligimet pėr tė cilat ka njoftuar pejgamberi ynė Muhammedi (salall-llahu alejhi ve selem), ne i mėsojmė nga librat e dijetarėve tė Ehli sunnetit dhe ato si tė tilla duhen besuar. Qė tė kesh njė iman tė drejtė dhe tė pranuar, krahas kėsaj, duhen plotėsuar edhe kėto kushte:

1.Imani duhet tė jetė i pėrhershėm dhe i qėndrueshėm. Pėr asnjė ēast nuk duhet menduar ndarja prej tij. Ai qė thotė se pas tre vjetėsh do tė dal nga Islami, qė nga ai ēast ai e humb imanin dhe del nga feja.

2. Imani i besimtarit duhet tė jetė ndėrmjet frikės dhe shpresės. Duhet tė kesh frikė nga dėnimi i All-llahut Te’įlį, por pėr asnjė ēast nuk duhet humbur shpresa nga rrahmeti(mėshira) i Tij. Duhet tė ruhemi qė tė mos punojmė kurrfarė gjynahu dhe duhet tė frikėsohemi se pėr kėtė shkak mund tė humbim imanin.Por edhe nėse ke bėrė tė gjitha mėkatet, nuk duhet humbur kurrė shpresa se Zoti ynė  nuk na mėshiron. Pėr gjynahet duhet tė bėhet teube (duhet tė pendohesh), sepse ai qė bėn teube, pas kryerjes sė saj bėhet sikur tė mos ketė bėrė gjynah fare.

3. Para se tė dalė shpirti, duhet tė jesh me iman. Sapo tė tė vijė shpirti nė fyt, tregohen tė gjitha pamjet e Ahiretit. Atėherė tė gjithė qafirat duan tė besojnė (tė kenė iman), por imani duhet tė jetė i padukshėm (i bazuar mbi tė panjohurėn) dhe duhet tė besohet pa e parė. Nuk ėshtė iman njė gjė qė shihet. Por edhe  nė atė ēast pendimi i besimtarėve pranohet.

4. Duhet tė bėhesh me iman para se tė lindė dielli nga perendimi. Njė nga shenjat e mėdha tė Kiametit ėshtė lindja e diellit nga perėndimi. Tė gjithė njerėzit qė do e shohin kėtė, do duan tė besojnė. Por besimi i tyre nuk do tė pranohet, tashmė dera e teubes do tė jetė e mbyllur.

5. Duhet besuar se gjėrat qė janė tė padukshme, tė fshehta, nuk i di askush pėrveē All-llahut Te’įlį. Domethėnė, tė padukshmen e di vetėm All-llahu (xheleshanuhu). Ashtu siē i di edhe ato qė i ka kumtuar Vetė. Tė padukshmen nuk mund ta dinė as engjėjt (melaiqe), as xhindėt (exhin-nėt), as shejtanėt dhe madje as pejgamberėt. Mirėpo, pejgamberėve dhe robėve tė devotshėm mund t’u jepen njohuri pėr gjėrat e padukshme.

6. Njė dispozitė (gjykim) i fesė qė ka tė bėjė me imanin dhe me ibadetet, nuk duhet refuzuar pa ndonjė arsye tė justifikueshme. Tė konsiderosh tė paqėndrueshėm njė urdhėr ndalesė tė Islamit, tė tallesh me Kur’anin, me engjėjt dhe me ndonjė pejgamber dhe me atė qė kanė kumtuar ata, dhe t’i mohosh me gjuhė pa qenė i detyruar, ėshtė kufėr. Ai qė thotė se mohon ekzistimin e All-llahut xheleshanuhu, tė engjėjve dhe mohon detyrushmėrinė e guslit e tė namazit pėr ndonjė shkak tė domosdoshėm psh; ta kėrcėnojnė me vdekje, nuk kthehet nė qafir.

7. Nuk duhet tė ketė dyshim dhe as hamendje mbi njohuritė e domosdoshme qė janė shprehur qartė nga feja islame. Tė dyshosh se falja e namazit nuk ėshtė farz, se e pira e verės dhe e pijeve tė tjera alkolike, loja e kumarit, interesi bankar e ryshveti(korruptimi) nuk janė haram, ose pėr njė haram qė dihet si i tillė t’i thuash hallall, po ashtu dhe hallallit t’i thuash haram, kjo sjell daljen nga imani.

8. Imani duhet tė jetė si e shpjegon feja islame. Tė besosh siē njoftojnė filozofėt dhe falsifikuesit e dijes, sipas mendjes sė tyre, nuk ėshtė iman. Duhet besuar ashtu siē ka njoftuar Muhammedi (salall-llahu alejhi ve selem) nga dijet hyjnore.

9. Besimtari  duhet tė dashurojė vetėm pėr All-llahun Te’įlį dhe vetėm pėr All-llahun duhet tė urrejė. Duhet t'i dojė myslimanėt qė janė miq tė All-llahut Te’įlį, dhe nuk duhet t'i dojė ata qė bėjnė armiqėsi kundėr Islamit me dorė e me laps. Vendi i kėsaj armiqėsie ėshtė zemra.

(Duhet tė sillemi mirė, tė jemi fjalėmbėl e tė buzėqeshur edhe me ata qė nuk janė myslimanė, me bashkatdhetarėt jomyslimanė dhe me tė huajt. Duhet tė jemi shembull me moralin tonė tė mirė dhe t’i bėjmė ata qė ta duan fenė tonė).

10. Duhet besuar sikur kanė besuar myslimanėt e vėrtetė, tė cilėt nuk janė shmangur nga rruga e vėrtetė - e drejtė qė ka ndje kur Pejgamberi ynė dhe as-habėt e tij.. Qė tė jesh njeri me besim tė drejtė, duhet besuar nė pėrputhje me i’tikadin(bindjen) e Ehli sunnetit vel xhemaat. (Atyre qė ndjekin librat e vėrtetė fetarė, tė cilėt i kanė shkruar dijetarėt e Ehli sunnetit, do t’u jepen sevapet e njėqind shehidėve(dėshmorėve tė fesė). Secilit nga dijetarėt e katėr medhhebeve i thuhet dijetar i Ehli sunnetit. Prijėsi i dijetarėve tė Ehli sunnetit ėshtė Imami Adham Ebu Hanife. Kėta dijetarė i kanė shkruar ato qė i kanė mėsuar nga Es-habi Kiramėt, kurse Es-habi kiramėt kanė thėnė se ato i kanė dėgjuar personalisht nga Resulull-llahu (salall-llahu alejhi ve selem).

BINDJA (I’TIKADI) I EHLI SUNNETIT

Kushti i parė pėr tė qenė mysliman ėshtė imani(besimi), kurse imani i drejtė ėshtė lidhur me besimin nė pėrputhje me i’tikadin(bindjen) e Ehli sunnetit. Detyra e parė e mashkullit dhe e femrės, tė menēur tė moshės madhore, ėshtė tė nxėnė njohuritė e imanit tė shkruara nė librat e dijetarėve tė Ehli sunnetit dhe tė besojnė nė pėrputhje me kėto dije. Shpėtimi nga dėnimi nė Xhehennem nė Kiamet ėshtė i lidhur me besimin e atyre gjėrave qė na kanė mėsuar ata. Ata qė do tė shpėtojnė nga Xhehennemi, janė vetėm ata qė shkojnė rrugės sė atyre. Besimtarėve qė shkojnė rrugės sė atyre, u thuhet sunni ose Ehli sunnet.

Nė njė hadith tė pejgamberit ėshtė thėnė: “Ummeti im do tė ndahet nė shtatėdhjet e tri grupe. Prej kėtyre vetėm njė grup do tė shpėtojė nga zjarri i Xhehennemit, ndėrsa tė tjerėt do tė shkatėrrohen e do tė hyjnė nė Xhehennem”. Secili nga kėto 73 grupe pohon se i ėshtė pėrshtatur Islamit dhe thotė se ėshtė grupi qė do tė shpėtojė nga zjarri i Xhehennemit. Nė ajetin 54 tė sures Mu’minun dhe nė ajetin e 32-tė tė sures Er-Rum shprehimisht ėshtė thėnė: “Ēdo grup duke menduar se ėshtė nė rrugė tė drejtė gėzohet”. Pejgamberi ynė (salall-llahu alejhi ve selem), e shpjegon kėshtu: “Ata qė janė nė kėtė grup, janė ata qė gjenden nė rrugėn time dhe tė ashabėve tė mi”. Ai qė nuk  do(qoftė vetėm njė nga as-habi kiramėt),  ėshtė ndarė nga Ehli sunneti. Ai qė nuk ėshtė nė I’tikadin(bindjen) e Ehli sunnetit, ėshtė mėkatar dhe ngatėrrestar.

Karakteristikat e besimtarit:

All-llahu ėshtė i kėnaqur me myslimanėt qė besojnė nė pėrputhje me i’tikadin e Ehli sunnetit. Dijetarėt e Ehli sunnetit kėto kushte i shpjegojnė si nė vijim:

1. T’u besosh gjashtė kushteve tė imanit domethėnė, tė besosh ekzistencėn e All-llahut Te’įlį dhe Njė-sinė e Tij, se nuk ka shok dhe tė ngjashėm, tė besosh engjėjt e Tij, librat e Tij, pejgamberėt e Tij, jetėn e Ahiretit dhe tė besosh se hajri (e mira) e sherri (e keqja), janė krijuar nga All-llahu (kėto janė kumtuar te Amentu bil-lahi).

2. Tė besosh se Kur’ani Kerim ėshtė libri i fundit i All-llahut Te’įlį dhe ėshtė Fjala e Tij.

3. Besimtari nuk duhet tė dyshojė fare nė imanin e tij.

4. Tė duhen shumė, tė nderohen e tė respektohen tė gjithė as-habi kiramėt, tė cilėt i besuan Pejgamberit tonė dhe patėn nderin ta shihnin atė pėr sė gjalli. Nuk duhet folur keq pėr asnjė nga katėr kalifėt (pasardhėsit) dhe pėr farefisin, Ehli bejtin.

5.Ibadetet nuk duhen trajtuar si pjesė nga imani. Besimtarėt qė i besojnė urdhrat dhe ndalesat e All-llahut Te’įlį, por qė nuk i zbatojnė nga pėrtacia, nuk duhen trajtuar si jobesimtarė. Vetėm ato qė nėnēmojnė haramet dhe qė i konsiderojnė pa vend e pa vlerė dhe  qė tallen me Islamin, u del imani.

6. Ata qė thonė se janė Ehli kible, kur thonė se i kemi besuar All-llahut Te’įlį dhe pejgamberit tė Tij Muhammedit (salall-llahu alejhi ve selem), por qė janė me bindje tė gabuar, nuk duhen cilėsuar si qafira, pėr ta nuk duhet thėnė se janė njerėz pa iman apo me  besim tė prishur.

7. Namazi mund tė falet prapa ēdo imami, pėr tė cilin nuk di  kush nėse ka bėrė gjynah(prapa atij qė njerėzit e njohin pėr tė pastėr). Ky gjykim pėrfshin dhe ato tė cilėt falin namazet e xhumasė dhe tė bajramit(myftijtė etj.).

8. Myslimanėt nuk duhet tė ngrihen kundėr administratorėve, udhėheqėsve qė i kanė nė krye. Tė ngrihesh domethėnė tė rebelohesh, tė krijohen ngatėrresa dhe t'u hapet rrugė tragjedive tė ndryshme. Duhet lutur qė ata tė bėjnė punė tė mira dhe me fjalė tė ėmbla duhet t’i kėshillojmė qė tė heqin dorė nga tė vepruarit e gjynahut.

9. Si pėr meshkujt dhe pėr femrat,  lejohet  mes-hi mbi meste.

10. Duhet besuar se Pejgamberi ynė (salall-llahu alejhi ve selem), nė Miraxhin e tij ka qenė edhe me shpirt edhe me trup. Ata qė thonė se Miraxhi ėshtė njė ngjarje qė ka ndodhur nė gjumė, janė tė ndarė nga Ehli sunneti.

Nė Xhennet besimtarėt kanė pėr ta parė All-llahun Te’įlį. Nė ditėn e Kiametit pejgamberėt dhe njerėzit e mirė do tė ndėrmjetėsojnė dhe po ashtu ekziston marrja nė pyetje nė varr. Azapi(dėnimi) nė varr do tė jetė shpirtėror dhe trupor(fizik). Kerameti(mrekullitė) i evliasė(njerėz qė kanė gradė tė lartė) ėshtė i vėrtetė. Kerameti bėhet nė situatat e jashtėzakonshme  shfaqen tek robėt e dashur tė All-llahut(xheleshanuhu), dhe me tė cilat janė nderuar e janė pajisur nga All-llahu Te’įlį me gjėra tė jashtėzakonshme, domethėnė jashtė ligjeve tė fizikės, kimisė, biologjisė dhe janė aq shumė dhe aq tė besueshme, saqė nuk  mund tė mohohen dot. Shpirtrat nė varr dėgjojnė ē'bėjnė dhe ē'flasin njerėzit e gjallė. Leximin e Kur’anit, dhėnien e sadakasė, madje edhe shpėrblimet e tė gjitha ibadeteve tona nėse ua dėrgojmė shpirtrave tė tė vdekurve, atyre do t’u sjellin dobi dhe mundimet e tyre mund tė lehtėsohen ose tė anullohen. T’u besosh tė gjitha kėtyre ėshtė nga shenjat  se ke bindjen e Ehli sunnetit.

KUSHTET E IMANIT

Kushtet e imanit janė gjashtė. Kėto janė shpjeguar tek Amentubil-lahu. Resullull-llahu (salall-llahu alejhi ve selem), ka njoftuar se iman do tė thotė tė besosh nė gjashtė gjėrat e qarta. Pėr kėtė arsye ēdo mysliman   duhet t’i mėsojė fėmijės sė tij, sė pari pėrmendėsh dhe mė pas kuptimin, domethėnien e tij tė plotė:

Amentu bil-lahi ue Melaiketihi ue Kutubihi ue Resulihi uel-jeumil-ahiri ve bilkaderi, hajrihi ve sherr-rrihi min All-llahi teala uel ba’thu ba’del-mevti hakkun. Eshhedu en la ilahe il-lall-llah ve eshhedu enne Muhammeden abduhu ve resuluhu.

Kushti i parė

TĖ BESOSH ALL-LLAHUN E MADHĖRUAR

Amentu bil-lahi, do tė thotė, kam besuar ekzistencėn dhe njėsinė e All-llahut Te’įlį. Kėtė e pranoj me zemrėn time dhe e vėrtetoj me gjuhėn time. All-llahu (xheleshanuhu) ekziston dhe ėshtė Njė. Pėr fjalėn “njė” nė fjalor ka dy domethėnie: e para, nga pikėpamja e numrit, ėshtė numri i parė me tė cilin fillohet numėrimi; e dyta, nga pikėpamja se s'ka shok dhe tė ngjajshėm, ėshtė Njė.  All-llahu (xheleshanuhu) jo nga pikėpamja e numrit, por nga pikėpamja se s'ka shok dhe tė ngjajshėm, ėshtė Njė i vetėm. Nė personalitetin , nė qenien dhe nė atributin e Tij, nė asnjė mėnyrė Ai nuk ka shok. Ashtu sikur asnjė nga tė gjitha krijesat nuk i pėrngjajnė nga fizionomia dhe as nga cilėsitė e fizionomisė dhe atributeve  krijuesit tė tyre, edhe personaliteti dhe atributet e krijuesit nuk i gjajnė as nė fizionomi e as nė atribute  krijesave.

Krijuesi i ēdo organi tė tė gjitha qenieve (krijesave), i cili nga mosekzistenca i ka bėrė tė ekzistueshme, ėshtė vetėm All-llahu Te’įlį. Tė vėrtetėn e qenies sė All-llahut xheleshanuhu, nuk mund ta dijė askush. Ėshtė i pastėr dhe larg nga tė menduarit e tė imagjinuarit e Tij. Nuk lejohet tė mendohet e tė imagjinohet qenia e Tij. Vetėm emrat dhe cilėsitė e Tij, tė shpjeguara nė Kur’an duhet tė mėsohen pėrmendsh dhe me to e pėrmes tyre, duhet tė dėshmohet dhe tė njihet. Tė gjithė emrat dhe cilėsitė e Tij janė tė pėrhershėm. Qenia e Tij nuk qėndron nė asnjė vend dhe poashtu nuk i nėnshtrohet ligjit tė gjashtė drejtimeve tė njohura. Domethėnė, nuk ėshtė pėrpara, prapa, djathtas, majtas, sipėr, poshtė. Pėr Tė mund tė thuhet vetėm se ėshtė i pranishėm dhe mbikėqyrės nė ēdo vend.

Cilėsitė e All-llahut Te’įlį janė katėrmbėdhjetė. Gjashtė prej tyre quhen Sifati dhatije dhe tetė tė tjerat Sifati thubutije. Ėshtė shumė e nevojshme qė tė dihet dhe tė mėsohet pėrmendsh domethėnia e kėtyre cilėsive.

SIFATI DHATIJE

Cilėsitė e ekzistencės esenciale tė Allahut (xheleshanuhu)

1. Vuxhud - Zot ka, ekziston. Ekzistenca e tij ėshtė e pėrhershme. Ėshtė Vaxhibul vuxhud, domethėnė ekzistenca e  Tij ėshtė domosdoshmėri.

2. Kidem - Ekzistenca e All-llahut xheleshanuhu, ėshtė pa fillim, Ai ėshtė i pėrjetshėm.

3. Beka - i pėrhershėm. Ekzistenca e All-llahut xheleshanuhu, ėshtė pa mbarim, s’ka fund.

4. Vahdanijjet - Ėshtė Njė. Nė qenien, nė cilėsitė dhe nė veprimet e All-llahut Te’įlį nuk s’ka tė ngjashėm me tė.

5. Muhalefetun lilhavadith - Nuk i pėrngjet kurrkujt dhe nuk ka ndonjė person apo ndonjė send qė ti shėmbėllejė Atij.

6. Kijam bi nefsihi - Ekziston vetvetiu. Nuk ka nevojė pėr vend. Edhe kur nuk ekzistonin materia dhe vendi, Ai ekzistonte. Bile nuk ka nevojė pėr asgjė. Ai ekziston jashtė koncepteve tė vendit, tė kohėve e hapėsires ashtu siē mendon njeriu.

SIFATI THUBUTIJE

Cilėsitė e qėndrueshme tė pėrhershme tė Allahut (xheleshanuhu)

1. Hajat - All-llahu Te’įlį ėshtė Njė, Ai jeton. Jeta e Tij nuk i pėrngjet jetės sė krijesave dhe ėshtė njė jetė e denjė dhe e posaēme vetėm pėr Tė, e pėrhershme dhe e gjithmonshme.

2. Ilm - All-llahu(xheleshanuhu) di gjithēka. Dija e Tij nuk ėshtė si  dija e krijesave. Nė natėn errėt Ai  sheh dhe di tė ecurit e milingonės mbi njė gur tė zi. I di mendimet, qėllimet qė kalojnė nėpėr zemrat e njerėzve. Dija e Tij ėshtė e pėrhershme dhe e gjithmonshme.

3. Sem - All-llahu(xheleshanuhu) dėgjon gjithēka. Tė dėgjuarit e Tij ėshtė pa mjet e pa drejtim. Tė dėgjuarit e Tij nuk i pėrngjet tė dėgjuarit tė njerėzve. Si  tė gjitha cilėsitė e Tij edhe kjo cilėsi ėshtė e pėrhershme.

4. Besar - All-llahu(xheleshanuhu) sheh gjithēka. Sheh pa mjet e pa kusht. Tė pamėt e Tij nuk ėshtė me sy.

5. Iradet - All-llahu(xheleshanuhu) ka vullnetin e Vet. Atė qė dėshiron, e krijon. Gjithēka bėhet me vullnetin e Tij. Nuk ka kurrfarė force qė do tė mund t’i bėhej pengesė vullnetit tė Tij.

6. Kudret - All-llahu(xheleshanuhu) ėshtė i plotfuqishėm; gjithēka mund tė bėjė dhe asgjė nuk mund ta pengojė.

7. Kelam - All-llahu(xheleshanuhu), flet me tė folurit e Vet hyjnor. Tė folurit e Tij, pra, nuk bėhet me ndonjė mjet, as me tinguj, as me zėra e gjuhė.

8. Tevkin - All-llahu(xheleshanuhu) ėshtė krijuesi i gjithēkaje dhe nuk ka Krijues tjetėr veē Tij. Ēdo gjė e krijon vetėm Ai. Pėrveē All-llahut xheleshanuhu nuk i duhet thėnė tjetėrkujt krijues.

T’i kuptosh tė vėrtetat e cilėsive tė All-llahut Te’įlį, ėshtė e pamundur. Askush dhe asgjė nuk mund t’u bėhet shok cilėsive dhe emrave tė All-llahut (xheleshanuhu) dhe as nuk mund t’u  pėrngjajė atyre.

Kushti i dytė

TĖ BESOSH ĖNGJĖJT(MELAIQET)

Ue melaiketihi: Domethėnė i besova meleqtė e All-llahut(xheleshanuhu) sepse janė krijesa tė Tij, qė nuk duken. Tė gjithė i binden urdhrave tė All-llahut Te’įlį. Nuk bėjnė gjynahe, nuk kanė gjini e nuk ēiftėzohen. Janė gjallesa por nuk hanė, nuk pinė e nuk flenė. Janė trupa tė ndritshėm dhe janė krijesa intelegjente. Nga engjėjt, katėr prej tyre janė mė tė  mėdhenjė:

1- Xhebraili alejhisselam: ka pėr detyrė qė t’u sjellė pejgamberėve shpalljen(vahij), tė kumtojė urdhrat dhe ndalesat nga All-llahu.

2- Israfili alejhisselam: ka pėr detyrė tė fryjė ditėn e Kiametit mjetin e quajtur “Sur”. Ēdo gjallesė qė e dėgjon tingullin e fryrjes sė parė do tė vdesė(pėr veē All-llahut), me  fryerjen e dytė do tė ngjallen tė gjitha pėrsėri.

3- Mikaili alejhisselam: ka pėr detyrė tė dėrgojė rrėskun - furnizimin, bollėkun, mangėsinė e tė vėrė nė lėvizje ēdo materie.

4- Azraili alejhisselam: ka pėr detyrė t’u marrė shpirtin njerėzve.

Pas kėtyre ka katėr grupe engjėjsh .Engjėjt  qė quhen Hamele-i arsh janė katėr. Engjėjt qė janė nė prani tė All-llahut(xheleshanuhu) quhen Mukarr-rrebin. Engjėjt e mėdhenj pėr ndėshkime quhen Kerubijan, dhe ato pėr mėshirė Ruhanijan. Mė i madhi i engjėjve tė Xhennetit quhet Ridvan, kurse mė i madhi i engjėjve tė Xhehennemit quhet Mālik. Engjėjt e tjerė tė Xhehennemit quhen Zebani. Krijesat mė tė shumta nė numėr janė engjėjt. Nė qiej nuk ka asnjė vend bosh ku enjgjėjt tė mos bėjnė ibadet.

Kushti i tretė

TĖ BESOSH LIBRAT

Ue kutubihi: Domethėnė, i besova librat qė ka zbritur(shpallur) All-llahut Te’įlį. All-llahu(xheleshanuhu) kėta libra ua ka zbritur disa pejgamberėve, duke ua pėrcjellur nėpėrmjet  Xhebrailit alejhisselam, domethėnė duke ua lexuar. Ndėrsa disave, tė shkruar nė Levha dhe disave duke ua bėrė tė dėgjuar pa ndėmjetėsimin e engjėjllit. Tė gjitha (librat) janė fjalė e All-llahut xheleshanuhu. Janė tė pėrhershėm dhe tė gjithmonshėm. Nuk janė krijime dhe janė tė gjithė tė vėrtetė. Nga librat hyjnorė qė na janė kumtuar, janė 104. Nga kėta dhjetė fletė i kanė zbritur Ademit alejhisselam, pesėdhjetė fletė Shitit alejhisselam, tridhjetė fletė Idrisit alejhisselam, dhjetė fletė Ibrahimit alejhisselam, Teurati Musait alejhisselam, Zeburi Davudit alejhisselam, Ungjilli Isait alejhisselam, Kur’ani Kerimi Muhammedit (salall-llahu alejhi ve selem).

All-llahu(xheleshanuhu) nga Ademi alejhisselam qė ėshtė njeriu dhe pejgamberi i parė, e deri te pejgamberi i fundit, Muhammdi (salall-llahu alejhi ve selem), nėpėrmjet shumė pejgamberėve ka dėrguar libra nė mėnyrė qė njerėzit nė kėtė botė tė jetojnė nė qetėsi dhe nė ahiret tė arrijnė lumturinė e amshueshme. Nė kėta libra janė shpjeguar bazat e imanit dhe tė ibadetit dhe u janė dhėnė njohuri qė  nevojiteshin pėr ēdo punė.

Nga kėta, Kur’ani ėshtė libri i fundit hyjnor. Pas dėrgimit tė Kur’anit, tė gjithė librat e mėparshėm  janė shfuqizuar dhe nuk janė mė tė fuqishėm(vlefshėm). Kur’anin Kerim, Muhammedit (salall-llahu alejhi ve selem), ia ka sjellė (zbritur) Xhebraili alejhisselam gjatė njėzet e tre vjetėve. Kur’ani Kerim ka 114 sure, 6236 ajete.Qė kur ka zbritur, nuk ka pėsuar kurrfarė ndryshimi, dhe as tani e tutje nuk do tė pėsojė ndonjė ndryshim. Kur’ani ėshtė fjalė e All-llahut (xheleshanuhu) dhe Ai ėshtė betuar se do ta ruaj tė pa ndryshuar deri nė Kiamet. Njė libėr i tillė nuk ėshtė e mundur tė krijohet nga njeriu. Madje nuk ėshtė e mundur tė krijohet  qoftė edhe  njė ajet i vetėm i tij.

Pas ndėrrimit jetė tė pejgamberit tonė (salall-llahu alejhi ve selem), ajetet e Kur’anit i mblodhi hazreti Ebu Bekri radi-allahu anh, i cili ka qenė dhe kalifi i parė. Kėshtu ata fletė tė pėrmbledhura u quajtėn Mus-haf dhe morėn formėn e tanishme qė nė atė kohė. Tė gjithė Es-habi kiramėt, kanė pohuar njėzėri se ai (Kur’ani) ėshtė fjalė e All-llahut (xheleshanuhu). Kalifi i dytė Uthmani ka urdhėruar tė shkruhen edhe gjashtė kopje tė tjera tė kėtij Mus-hafi, dhe ato i ka dėrguar nė vende tė ndryshme.

Kur’ani duhet lexuar nė origjinalin e tij, nė arabisht. Ato libra qė janė shkruar me gėrma tė tjera, nuk u thuhet Kur’an. Kur tėŹlexohet Kur’an duhet tėŹkihet parasysh:

a) Kur ta marrėsh nė dorė Kur’anin, duhet tė jesh me abdest, duhet tė drejtohesh nga kibla dhe duhet tė lexosh me kujdes.

b) Duhet tė lexosh me bindje e pėrulje tė madhe.

c) Duhet tė lexosh duke shikuar nė Mus-haf dhe duke i kushtuar vėmendje ēdo gėrme dhe ajeti.

d) Duhet tė lexosh sipas rregullave tė texhvidit (shkenca qė na mėson se si lexohet Kur’ani).

e) Atė qė lexon, duhet ta mendosh se ėshtė fjalė e All-llahut (xheleshanuhu).

f) Duhet t’u bindesh urdhrave dhe ndalesave tė Kur’anit.

Kushti i katėrt

TĖ BESOSH PEJGAMBERĖT

Ue rusulihi: Domethėnė, i besova tė dėrguarve tė All-llahut(xheleshanuhu). Pejgamberėt janė zgjedhur pėr tė treguar rrugėn e drejtė tė All-llahut xheleshanuhu. Tė gjithė pejgamberėt gjithnjė kanė predikuar tė njėjtin besim.Besimin nė njė Zot tė vetėm. Duhet besuar se pejgamberėt kanė pasur shtatė cilėsi(sifate):

1. Ismet: Tė pagabuar. Nuk kanė bėrė gjynahe. Pejgamberėt nuk kanė bėrė kurrfarė mėkat tė madh a tė vogėl, qė mė pas nė ndonjė sheriat tė jetė e ndaluar.

2. Emānet: Pejgamberėt nė ēdo pikėpamje kanė qenė tė besueshėm. Kurrė nuk e kanė tradhtuar besimin.

3. Sidk: Pejgamberėt kanė qenė njerėz tė drejtė nė fjalėt e tyre, nė punėt e tyre dhe nė ēdo veprim tė tyre. Gjithnjė kanė thėnė tė vėrtetėn.

4. Fetanet: Pejgamberėt kanė qenė shumė tė zgjuar dhe intelegjentė. Nuk kanė ardhur pejgamberė nga njerėzit me tė meta,  tė verbėr apo tė shurdhėr dhe nuk ka ardhur ndonjė pejgamber femėr.

5. Teblig: Pejgamberėt u kanė transmetuar dhe shpjeguar saktėsisht dhe nė tėrėsi njerėzve shpalljen e All-llahut Te’įlį. Asnjė nga urdhrat dhe ndalesat qė kanė shpjeguar ata nuk janė mendime tė tyre personale. Tė gjitha gjėrat me tė cilat janė urdhėruar ua kanė bėrė tė ditur besimtarėve .

6. Adalet: Pejgamberėt nuk bėnin dėme e padrejtėsi. Pėr hatėr tė askujt nuk i shmangeshin drejtėsisė.

7. Emnu-l-azėl: Nuk ndahen nga pejgamberllėku. Nė dynja e nė Ahiret gjithnjė janė pejgamberė.

Pejgamberėt qė kanė sjellė fe tė re dhe sheriat tė ri, quhen Resul. Pejgamberėt qė nuk sjellin sheriat tė ri dhe qė njerėzit i thėrrasin nė fenė e mėparshme, quhen Nebi. Ėshtė detyrė e ēdo myslimani ti besojė pejgamberėve, pabėrė kurrfarė dallimi mes  tyre, t’u besosh se tė gjithė ata janė tė zgjedhur nga All-llahu dhe fjalėdrejtė. Ai qė nuk beson  qoftė edhe vetėm njėrin prej atyre,  nuk ka besuar asnjėrin prej tyre.

Pejgamberllėku nuk arrihet me tė punuar, me ibadete tė shumta, me uri dhe me vuajtje. Ai arrihet vetėm me mirėsi dhe me zgjedhjen nga ana e All-llahut xheleshanuhu. Nga njėqind e njėzet e katėr mijė pejgamberėt ka pasur shumė